Bilindiği üzere; sözleşmeye bağlanan işler 4735 sayılı Kanun ve bu kanuna paralel çıkartılan yönetmelik, tebliğ, esas vb. düzenlemeleri ile yürütülmektedir. Ancak ihale sürecinin aksine sözleşme sürecinde birçok farklı mevzuat devreye girmektedir. Hatta ikincil mevzuatta 4734 ve 4735 ayrımı da tam yapılmamış bazı hususlar ihale yönetmeliğinde bazı hususlar genel tebliğde ele alınmıştır. Örneğin, revize birim fiyat hesabı sözleşmede yer alırken sayısal örneği kamu ihale genel tebliğinde verilmiştir. Bu durum ihale mevzuatının da bilinmesini zorunlu kılmakla birlikte görev ve sorumlulukları daha da karmaşık hale getirmektedir.
Yapım işi sözleşme sürecinde görev alan teknik personeller, eğitimleri süresince ağırlıklı olarak teknik alanlarda yetiştiğinden çalışma hayatında karşılaştıkları mali ve hukuki konularda yeterli bilgi sahibi olamamaktadır. Buna rağmen harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi gibi mali mevzuat bilgisi gerektiren görevleri de yerine getirmeleri gerekmektedir.
İdare bünyesinde teknik personel olarak görev alan kişilerin sözleşme sürecindeki sorumluluklarına baktığımızda mali mevzuattan ceza hukukuna, sosyal güvenlikten iş kanununa kadar birçok konuyu kapsamaktadır. Makalemizde bu aşamalarda görevli kişilerin görev tanımları ile bilmeleri gereken önemli hususlar ele alınacaktır. Ayrıca “Ceza kanunlarını bilmemek mazeret sayılmaz” (TCK 4) hükmü gereği suça konu fiillerde “hukuki düzenlemeleri bilmemek” savunması ileri sürülemez. Attığımız her imzanın ve yaptığımız ya da yapmaktan kaçındığımız her işlemin hukuki ve idari sorumluluk doğurduğunun bilincinde olunmalıdır.
İdare Tarafında Görevli Kişiler, Görev Tanımları ve Sorumlulukları
Yapım işi sözleşme sürecinde idarede görevli kişiler; Üst yönetici, Harcama yetkilisi, Gerçekleştirme görevlisi, denetim görevlisi, kabul komisyonu üyeleri olarak sıralanabilir. Ayrıca muhasebe yetkililerinin de sorumlulukları bulunmakta olup zaten idari ve mali mevzuat onların uzmanlık alanına girdiği için makalemize konu edilmemişlerdir. Tüm bu süreçte görevli kişilerin her biri ayrı başlık altında ele alınacak olup aşağıda tümünü ilgilendiren genel ilkeler özetlenmeye çalışılacaktır.
a. Görev alma yasağı ile ilgili genel kural;
“Bu Kanun kapsamına giren işlerden dolayı yargı organlarınca herhangi bir ceza verilmiş olanlar, bu Kanun kapsamına giren bütün kamu kurum ve kuruluşlarınca bu Kanunun ve ilgili diğer mevzuatın uygulanması ile görevli ve yetkili kadrolara atanamaz ve görev alamazlar” (4735 28) şeklindedir. Özel olarak bazı görev alma kısıtlamaları her bir görev için ayrı ayrı olarak ilgili başlıkta verilecektir.
b. Mali Sorumluluk bakımından genel kural;
“Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır”. (5018 8) şeklinde ifade edilmiştir.
c. İdari yönden genel kural;
…amiri oldukları kuruluş ve hizmet birimlerinde kanun ve diğer mevzuatla belirlenen görevleri zamanında ve eksiksiz olarak yapmaktan ve yaptırmaktan, maiyetindeki memurlarını yetiştirmekten, hal ve hareketlerini takip ve kontrol etmekten görevli sorumludurlar” (DMK 10) Konusu suç teşkil eden emir, hiçbir suretle yerine getirilmez; yerine getiren kimse sorumluluktan kurtulamaz. (DMK 11)
d. Disiplin cezası yönünden genel kural;
“Muayene ve kabul komisyonlarının başkan ve üyeleri, yapı denetim görevlileri ve ihtiyacın karşılanma sürecindeki her aşamada görev alan diğer ilgililerin, …taraflardan birinin zararına yol açacak ihmalde veya kusurlu hareketlerde bulunduklarının tespiti halinde, …disiplin cezası uygulanır (4735 28).
e. Ceza davası yönünden genel kural;
…fiil veya davranışlarının özelliğine göre haklarında ceza kovuşturması da yapılır ve hükmolunacak ceza ile birlikte tarafların uğradıkları zarar ve ziyan genel hükümlere göre kendilerine tazmin ettirilir” (4735 28) şeklinde ifade edilmiştir. Ceza kovuşturması bakımından “…görevinin gereklerine aykırı hareket etmek (TCK 257 1)”, “görevinin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme göstermek (TCK 257 2)” görevi kötüye kullanma suçu olarak karşımıza çıkar.Edimin ifasına fesat karıştırma suçu ise daha ağır yaptırımı olan bir suçtur.“…evsafı belirtilen maldan başka bir malın teslim veya kabul edilmesi”, “eksik malın teslim veya kabul edilmesi”, “belirtilen sürede ifa edilmemesine rağmen, süresinde ifa edilmiş gibi kabul edilmesi” ve “Yapım ihalelerinde eserin veya kullanılan malzemenin şartname veya sözleşmesinde belirlenen şartlara, miktar veya niteliklere uygun olmamasına rağmen kabul edilmesi” (TCK 236) suçlarının “hileli olarak yapılması” edimin ifasına fesat karıştırma suçudur ve bu suçu işleyenler 3-7 yıl arası hapis cezası ile cezalandırılabilir.
1. Üst Yönetici:
Bakanlıklarda ve diğer kamu idarelerinde en üst yönetici, il özel idarelerinde vali ve belediyelerde belediye başkanı üst yöneticidir. (5018 11)
Üst yöneticiler (Belediye Başkanı, Genel Müdür, Rektör, Vali, vb.) kural olarak ihale komisyonu, yapı denetim görevlisi veya muayene kabul komisyonu gibi sözleşmenin yürütülmesine ilişkin teknik süreçlerde görev almazlar. Ancak kanun ve ilgili mevzuatın kendilerine verdiği onay, gözetim, iç kontrol ve kamu zararının takibi gibi görevleri bulunmaktadır. …bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirirler. (5018 11)
Her ne kadar doğrudan sözleşme sürecine dahil olmasalar da kamu yatırımı niteliğindeki yatırımlar bakımından üst yöneticilere görev ve sorumluluk yüklenmiştir. Aşağıdaki hususlar, kamu idaresi üst yöneticisinin onayıyla karara bağlanır… ad, yer, başlama bitiş yılı, karakteristik ve ödenek değişikliği, …işlerin sözleşme bedelinde (ihale bedeli) fiyat ve kur değişikliğinden kaynaklanan artış ile anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen işlerde sözleşme bedelinin toplamda %10’una; birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen işlerde toplamda %20’sine kadar iş artışından kaynaklanan proje maliyet değişikliği.
Mali yönetim ile ilgili sorumlulukları 5018 sayılı kanun ve Kamu İç Kontrol Yönetmeliğinde belirlenmiştir. “…kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve kanunlar ile Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden Bakana; mahallî idarelerde ise meclislerine karşı sorumludurlar.
Üst yöneticiler, harcama yetkilileri ve diğer yöneticiler, mesleki değerlere ve dürüst yönetim anlayışına sahip olunmasından, malî yetki ve sorumlulukların bilgili ve yeterli yöneticiler ile personele verilmesinden, belirlenmiş standartlara uyulmasının sağlanmasından, mevzuata aykırı faaliyetlerin önlenmesinden, kapsamlı bir yönetim anlayışıyla uygun bir çalışma ortamının ve saydamlığın sağlanmasından görev ve yetkileri çerçevesinde sorumludur. (KİKY 10)
Ayrıca Sayıştay denetimi ve kamu zararı ile ilgili olarak da sorumlulukları bulunmaktadır. Denetim raporları, kamu idaresinin üst yöneticisi tarafından, raporun alındığı tarihten itibaren otuz gün içinde cevaplandırılır. (SK 38) İlam hükümlerinin yerine getirilmesinden, …kamu idarelerinin üst yöneticileri sorumludur. (SK 53 ) …kamu zararına ilişkin hususları içeren ve bilgi amaçlı olarak üst yöneticiye gönderilen sorgulardan …üst yöneticisi, gerek görmesi halinde söz konusu sorguları ihbar kabul ederek kontrol, denetim ve inceleme başlatır…Değerlendirme sonucuna göre kamu zararı veya kamu zararı niteliği taşımamakla birlikte tahsil edilmesi gereken bir alacak olduğuna karar verilmesi durumunda …ilgililer hakkında takip ve tahsil işlemleri başlatılır. (KZTİUVEHY 7B)
…tespit edilen zarara ilişkin hususlar, ilgili harcama yetkilisinin görüşünü de içeren …Değerlendirme Formu ile birlikte merkezde üst yöneticinin, …değerlendirmesine sunulur. …yapılan değerlendirmede, kamu zararının oluştuğuna karar verilmesi halinde Değerlendirme Formu ile zararın tespitine ilişkin belgeler takibe yetkili birime gönderilir. (KZTİUVEHY 7A)
Para cezası verme yetkisi de üst yöneticidedir. Bu Kanunda belirtilen para cezaları, ilgili kamu idaresinin üst yöneticisi tarafından verilir. (5018 73)
2. Harcama Yetkilisi:
Bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisidir. (5018 31) …geçici olarak görevinden ayrılması halinde ilgili harcama biriminin harcama yetkilisi vekâleten görevlendirilen kişidir. (HYHGT 4) Üst yönetici ve yardımcılarına harcama yetkisinin birleştirilmesi suretiyle harcama yetkisi verilemez. (HYHGT 7-3) Örneğin Belediye başkanı veya yardımcısı harcama yetkilisi olarak imza atamaz.
Harcama yetkilisi aynı zamanda ihale yetkilisidir. “…ihale yetkilisinin ilgili mevzuatında özel olarak belirlendiği haller dışında, 5018’in 31’inci maddesi uyarınca belirlenmiş bulunan harcama yetkilileri aynı zamanda ihale yetkilisi olacaktır”. (HYHGT 11) İhale ve sözleşme mevzuatında harcama yetkilisi tabiri pek geçmez. Mali mevzuatta ise sıkça geçer. Bu nedenle mevzuatta ihale yetkilisine yapılan atıflar “istisnalar hariç” harcama yetkilisine yapılmış olur. Mesela geçici kabul tutanağı için “ihale makamı veya yetkilendirdiği kişilerce onaylandıktan sonra geçerli olur” denildiğinden harcama yetkilisi ihale yetkilisi olarak tutanağı onaylar veya yetki devri yapar.
Harcama yetkililerine getirilen bazı kısıtlamalar;
- Harcama yetkililiği ile gerçekleştirme görevliliği aynı kişide birleşemez. (HYHGT 11)
- Harcama yetkilisi ile muhasebe yetkilisi aynı kişide birleşemez. (5018 60)
- İhale yetkilisi/Harcama yetkilisi, ihale komisyonunda görev alamaz. (KİGT 5)
- Ödenek miktarını aşan harcama talimatı veremez. Aksi halde “…her türlü aylık, ödenek, zam ve tazminat dahil yapılan bir aylık net ödemeler toplamının iki katı tutarına kadar para cezası verilir”. (5018 70)
Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. (5018 32) Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. (5018 33)
…harcama yetkilisi, biriminde iç kontrol sistemini oluşturur, uygular, izler ve raporlar. Harcama yetkilisi biriminde, işlem yönergeleri ve süreç akış şemalarının oluşturulmasını ve bunlar esas alınarak tespit edilen risklere karşı alınacak önlemlerin belirlenmesini sağlar. (KİKY 12) Gerçekleştirme görevlilerini belirlemeye yetkilidir. (KÖMKY 6)
…harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur. (5018 32)
3. Gerçekleştirme Görevlisi:
Gerçekleştirme Görevlisi, Kamu Ön Mali Kontrol Yönetmeliği’nin 3.maddesinde harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanmasına yönelik iş ve işlem süreçlerinde görev yapan kişiler olarak tanımlanmıştır.
Ödeme emri düzenlemekle görevli gerçekleştirme görevlisi, harcama yetkilileri tarafından yardımcıları veya hiyerarşik olarak kendisine en yakın üst kademe yöneticileri arasından bir veya daha fazla sayıda olmak üzere görevlendirilir. (KÖMKY 6) ÖrneğinHarcama Yetkilisi Daire başkanı ise şube müdürü varken mühendis/bilgisayar işletmeni vb. gerçekleştirme görevlisi olarak görevlendirilemez.
Bu görevlendirme ihale onay belgesi (harcama talimatı) düzenlenirken yapılmalıdır. Harcama talimatı, Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliğinde “…giderin… tertibini, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgileri gösteren ve harcama yetkilisinin imzasını taşıyan belge ” olarak tanımlanmış olup ihaleli işlerde onay belgesi harcama talimatı yerine geçer.
Gerçekleştirme görevlileri harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler. (5018 33)
Gerçekleştirme görevi işin yapılmasından ödenmesine kadar geçen tüm süreçleri kapsar. Gerçekleştirme görevlisi ise Sayıştay temyiz kurulu tarafından “…ihale, yapım ve ödeme aşamasında harcama yetkilisi ve muhasebe yetkilisi dışında süreçte yer alan herkes gerçekleştirme görevlisidir” şeklinde tanımlamıştır. Ancak ödeme emrini düzenleyip gerçekleştirme görevlisi olarak imza atan kişi de gerçekleştirme görevlisi olmakla birlikte süreçteki diğer kişilerden farklı değerlendirilir. Bu nedenle “Ödeme emri belgesi düzenlemekle görevli gerçekleştirme görevlisi, görevler ayrılığı ilkesi gereği ihale ve muayene kabul komisyonu benzeri komisyonlarda ve diğer süreçlerde görev alamaz” (HYHGT 11) şeklinde kısıtlama getirilmiştir. Örneğin işin ihalesine katılan şube müdürü olarak katılan kişi ödeme emrini imzalayamaz. Bu durumda diğer gerçekleştirme görevlilerinden biri ödeme emrini imzalayacak.
Harcama birimlerinde ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde yapılacak ön malî kontrol görevi, ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlisi tarafından yerine getirilir. (KÖMKY 6)
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar. (5018 33) Gerçekleştirme görevlileri, düzenledikleri belgelerin doğruluğundan, mevzuata uygunluğundan ve kaynakların etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılmasından sorumludur.
4. Yapı Denetim Görevlileri:
Yapı denetim görevlisi, Yapım İşleri Genel Şartnamesinde, İdare tarafından, işlerin denetimi için görevlendirilecek bir memur veya bir heyeti ve/veya idare dışından bu işleri yapmak üzere görevlendirilen gerçek veya tüzel kişi/kişiler (YİGŞ 4) olarak tanımlanmıştır. Yüklenici bütün işleri yapı denetim görevlisinin, sözleşme ve eklerindeki hükümlere aykırı olmamak şartı ile vereceği talimata göre yapmak zorundadır.
4734 sayılı Kanun kapsamında ihale edilerek 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa göre sözleşmeye bağlanan yapım işlerinin, idarece görevlendirilecek Yapı Denetim Görevlisi tarafından denetleneceği Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 15 inci maddesinde hükme bağlanmış ve Yapı Denetim Görevlisinin işin idare adına denetimiyle ilgili görev ve yetkileri kapsamında yüklenici ile karşılıklı sorumluluk ve yetki münasebetleri bu maddede düzenlenmiştir.
Her türlü yapım işleri, idare tarafından görevlendirilen yapı denetim görevlisinin denetimi altında, yüklenici tarafından yönetilir ve gerçekleştirilir (YİGŞ 14). Yapım işleri genel şartnamesinin 6’ncı maddesine göre sözleşmede yazılı süresi içerisinde işe başlanılabilmesi için işyerinin idare tarafından görevlendirilen yapı denetim görevlisinin de bulunduğu komisyon tarafından yükleniciye teslim edilmesi gerekir. Bu nedenle Yapı denetim görevlilerinin yer tesliminden önce belirlenmesi gerekir.
Kontrollük görevinin hangi kurul ve kişiler tarafından yapılacağı sözleşmedeki işe başlama süresi içinde idare veya idarece yetkili kılınan ünite tarafından müteahhide ve kontrol örgütüne yazı ile ismen bildirilir. (BİKY 6)
Kontrol edilecek işe ait sözleşme dosyası örneği, işe başlama süresi içinde, proje, resim ve diğer evrak, işin gerektirdiği zamanlarda, dairesi tarafından kontrol örgütüne bir yazı ekinde gönderilir. (BİKY 7)
Yapım işleri ile mal veya hizmet alımlarının denetim ve kontrol iş ve işlemlerinin 4734 sayılı Kanun ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ile Kurum tarafından çıkarılan diğer mevzuata uygun yapılması gerekir. “İdarelerin denetim ve kontrollük iş ve işlemlerini düzenleyen mevcut mevzuatının, yukarıda belirtilen Kanun ve diğer mevzuat hükümlerine aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına devam edilmesi, (KİGT 24) hükmü gereği yapı denetimle ilgili kurumların yürürlükteki mevzuatı uygulanmaya devam edilir. Zira 4735’e özel bir denetim yönetmeliği yayınlanmamıştır. Bu nedenle birçok idare tarafından Bayındırlık İşleri Kontrol Yönetmeliği hükümleri uygulanmaya devam edilmektedir. Çevre şehircilik bakanlığı kontrol yönetmeliği yayınlamış ve yönetmeliğin 20. maddesinde “Bakanlık tarafından yapı denetimi yürütülen işlerde …Bayındırlık İşleri Kontrol Yönetmeliği hükümleri uygulanmaz” denildiğinden BİKY Bakanlık işlerinde yürürlükten kaldırılmıştır. Diğer idareler için bağlayıcılığı devam etmektedir.
İşyerlerinde, yapılan işlerin bütün ayrıntılarını günü gününe kayıt altına almak için, örneklerine göre şantiye günlük defteri, röleve ve ataşman defterleri, bunlarla ilgili belgeler yüklenici ile birlikte yapı denetim görevlisi tarafından tutulur. (YİGŞ 28)
İşe ait fotoğrafları …işin değişik aşamalarını gösterir üçer kopya fotoğraflarının filmleri ile birlikte giderleri (YİGŞ 27) arşivler.
Yapı denetim görevlisinin kabul ettiği malzemeden mümkün olanların örnekleri mühürlenerek işin geçici kabulüne kadar saklanır. (YİGŞ 15)
Yüklenici tarafından fen ve sanat kurallarına aykırı olarak kusurlu yapıldıkları anlaşılan iş kısımlarını yıktırıp yükleniciye yeniden yaptırmak hususunda yapı denetim görevlisi yetkilidir. (YİGŞ 15)
…meydana getirilen işler, yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülür ve bulunan miktarlar sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edilir. (YİGŞ 39)
“Yüklenici veya vekili, bildirilen günde, hakedişe esas ölçülerin alınmasında hazır bulunmazsa yapı denetim görevlisi ölçümleri tek başına yaparak hakediş raporunu düzenler” (YİGŞ 39)
Hakedişin; “…ilgili sayfaları ve gerekli diğer belgeler düzenlenerek yüklenici ve yapı denetim elemanlarınca imzalanır” (MYHBY 7)
…çalışanlar arasında …ücretleri ödenmeyenlerin bulunup bulunmadığını kontrol ederek ücretleri ödenmeyen varsa yükleniciden ve alt yüklenicilerden istenecek bordrolara göre bu ücretlerin yüklenici hakedişinden ödenmesini sağlayacaktır. (YİGŞ 34)
…yerli malı zorunluluğu aranan makine, malzeme ve ekipman ile yazılımın kontrolü yapı denetim görevlisinin sorumluluğundadır. (YİGŞ 15)
Yüklenici veya vekili iş yerinden ayrılmalarını gerektiren hallerde, yapı denetim görevlisinden izin almak zorundadır. (YİGŞ 18)
İşin denetiminde bulunan yapı denetim görevlisi muayene ve kabul komisyonlarında görev alamaz …Ancak, bu görevlilerin kabul çalışmaları sırasında işyerinde hazır bulunması zorunludur. (YİMVKY 3)
İş/süre bitiminde “…yapı denetim görevlisi tarafından ön incelemeye tabi tutulur. İnceleme sonucu işin sözleşme ve eklerine uygun olarak tamamlandığının ve kabul işleminin yapılmasında …bir engel bulunmadığının anlaşılması durumunda, Geçici Kabul Teklif Belgesi’ni düzenler” aynı hüküm kesin kabul için de geçerlidir.
Yapı denetim görevlileri, …geçici kabul tarihinden başlamak üzere en çok altı ay içinde kesin hesabı idareye teslim etmek zorundadır.
…denetim eksikliği nedeniyle işin fen ve sanat kurallarına uygun olarak yapılmamasından ortaya çıkan zarar ve ziyandan onbeş yıl süre ile yüklenici ile birlikte müteselsilen sorumludur. Ayrıca haklarında 28 inci madde (disiplin, ceza vb.) hükümleri uygulanır. (4735 31)
Ruhsata tabi işlerin denetimini yapan görevlilerin hem imar kanunu hem de Türk ceza Kanununa göre mesuliyetleri bulunmaktadır. Yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (TCK 184)
Fenni mesullere uygulanacak yaptırımlara ilişkin İmar Kanunun 42’inci maddesinde de düzenleme yapılmıştır. Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27’nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, …bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır.
Yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere Yapı denetim görevlileri özellikle işin fen ve sanat kurallarına göre yaptırılmasından sorumludur.
5. Muayene ve Kabul Komisyonu Üyeleri :
Geçici veya kesin kabul komisyonları …biri başkan olmak üzere en az üç kişiden oluşturulur, komisyonun üye sayısı, toplam sayı tek olmak üzere yeteri kadar arttırılabilir.“…tamamının teknik eleman olması zorunludur” (YİMVKY 3). “…yapılan işin kusurlu ve eksik kısımlarının bedelleri toplamının işin sözleşme bedelinin yüzde beşinden fazla olmaması” (YİGŞ 41) halinde komisyon kurulur.
Muayene ve kabul komisyonları eksiksiz olarak görev yapar ve kararlarını çoğunlukla alır. Kararlarda çekimser kalınamaz. Çoğunluk kararına karşı olanlar, karşı olma nedenlerini kararın altına yazarak imzalamak zorundadır. (YİMVKY 5)
Muayene ve kabul komisyonlarının başkan ve üyeleri, …taraflardan birinin zararına yol açacak ihmalde veya kusurlu hareketlerde bulunduklarının tespiti halinde, …disiplin cezası uygulanır …fiil veya davranışlarının özelliğine göre haklarında ceza kovuşturması da yapılır…(4735 28) Her ne kadar 15 yıl müteselsil sorumluluk hükmüne kabul komisyonu dahil edilmemiş olsa da eserin ayıplı olması sorumluluğundan kurtulamazlar. İş sahibi, gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse, eseri kabul etmiş sayılır. (TBK 477)“…kullanılan malzemenin şartname veya sözleşmesinde belirlenen şartlara, miktar veya niteliklere uygun olmamasına rağmen kabul edilmesi”(TCK 236) hükmü gereği ayıplı eseri kabul eden komisyon üyeleri edimin ifasına fesat karıştırma suçu ile yargılanabilirler.
Genel Değerlendirme ve Sonuç
İdarelerce sözleşmeye bağlanan yapım işlerinde yukarıda ayrıntılı olarak ele alınan görevliler icracı dairelerde görev almaktadır. Son zamanlarda kamuoyuna yansıyan soruşturmaya konu olaylarda görevli kişiler ve sorumlu tutulacakları hususlar bakımından da konunun bilinmesi önem arz etmektedir.
Bu kapsamda üst yöneticiler, ihale ve sözleşmenin yürütülmesine ilişkin uygulama süreçlerinde doğrudan görev almadıklarından, kural olarak yapım işinin teknik ve idari uygulamalarından birinci derecede sorumlu değildirler. Ancak görevin gereklerine aykırı emir vermeleri, hukuka aykırı işlemlere iştirak etmeleri, kamu zararına neden olan fiilleri bilerek desteklemeleri veya gerekli denetim ve gözetim yükümlülüklerini yerine getirmemeleri hâlinde idari, mali ve cezai sorumlulukları gündeme gelebilir. Bu çerçevede üst yöneticiler; idarenin genel işleyişinin sağlanması, görevlendirmelerin liyakat ve mevzuata uygun şekilde yapılması, iç kontrol ve denetim mekanizmalarının işletilmesi, ihbar ve şikâyetlerin değerlendirilmesi, görev ve yetki sınırlarının aşılmasının önlenmesi ile emri altındaki personelin faaliyetlerinin gözetimi konularında sorumluluk taşımaktadırlar.
Sözleşme uygulama sürecinde harcama yetkilisi, kendi görev ve yetki alanına giren işlemlerden sorumlu olup bu sorumluluğu süreçte görev alan diğer görevlilerle birlikte paylaşmaktadır. Gerçekleştirme görevlisi olarak ödeme emri belgesini imzalayan kişi, ödeme emri ve eki belgelerin mevzuata uygunluğu ile ön mali kontrol kapsamında yapması gereken incelemelerden sorumlu tutulabilir. Aynı zamanda gerçekleştirme görevlisi niteliğini de taşıyan yapı denetim görevlileri, özellikle yapım işinin sözleşme, proje, teknik şartname ve fen-sanat kurallarına uygun olarak gerçekleştirilmesinin denetlenmesinden sorumludurlar. İşin tamamlanmasını müteakip geçici ve kesin kabul işlemlerinin yürütülmesi ile kabul kararlarının alınmasından ise muayene ve kabul komisyonu sorumludur.
Sonuç olarak, yapım işlerinde ihale sonrasında başlayan sözleşme uygulama süreci; harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi, yapı denetim görevlileri ve muayene kabul komisyonları başta olmak üzere çok sayıda kamu görevlisinin ortak sorumluluğunda yürütülmektedir. Bu süreçte görev alan personelin yalnızca teknik mevzuata değil, mali mevzuata, ceza hukukuna ve kamu zararına ilişkin düzenlemelere de hâkim olması gerekmektedir. Aksi halde ihmal veya kusur niteliğindeki işlemler disiplin, tazmin ve ceza sorumluluğu doğurabilecektir.
Yararlanılan Kaynaklar
- İhaleden Kesin Hesaba Yapım İşi Hakediş Rehberi 5. Baskı/ İbrahim ATALAY/ Seçkin yayıncılık-Ankara 2026
- Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu (4735)
- Kamu İhale Kanunu (4734)
- Kamu Malî Yönetimi Ve Kontrol Kanunu (5018)
- Türk Ceza Kanunu (TCK)
- Sayıştay Kanunu (SK)
- Devlet Memurları Kanunu (DMK)
- Türk Borçlar Kanunu (TBK)
- İmar Kanunu (3194)
- Kamu İç Kontrol Yönetmeliği (KİKY)
- Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (KZTİUVEHY)
- Harcama Yetkilileri Hakkında Genel Tebliğ (HYHGT)
- Kamu İhale Genel Tebliği (KİGT)
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ)
- Kamu Ön Malî Kontrol Yönetmeliği (KÖMKY)
- Merkezî Yönetim Muhasebe Yönetmeliği (MYMY)
- Bayındırlık İşleri Kontrol Yönetmeliği (BİKY)
- Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliği (YİMVKY)