Yapım İşlerinde Avans Uygulaması

Yapım İşlerinde Avans Uygulaması

Yapım işlerinde avans; sözleşmenin ifası için gerekli başlangıç ve tedarik giderlerinin karşılanması amacıyla, ihale dokümanı ve sözleşmede öngörülen şartlar çerçevesinde yükleniciye yapılan ön ödemedir. Avans, gerçekleştirilmiş imalatın bedeli niteliğinde olmayıp, sözleşmenin yürütülmesine yönelik giderlerin karşılanmasında kullanılmak üzere verilir.

Avans uygulamasında yalnızca avans tutarının belirlenmesi yeterli değildir. Yer teslimi ve iş programı, yüklenicinin yazılı talebi, avans teminatı, avansın kullanım amacı, harcamaların belgelendirilmesi, hakedişlerden yapılacak mahsup ve varsa kalan avans bakiyesinin geri alınması birlikte değerlendirilir.

Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin 13 üncü maddesinde bu hususlar ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. 30/7/2025 tarihli ve 32971 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle, 1/9/2025 tarihinden itibaren Tip Sözleşmede belirlenecek avans oranının sözleşme bedelinin yüzde 30’unu aşamayacağı ( “1/3 ünden” ibaresi “yüzde otuzundan” şeklinde değiştirilmiştir.) hükme bağlanmıştır.

Fiyat farkı hesaplanan sözleşmeler bakımından, mahsubu yapılmamış avansın veya avans bakiyesinin belirli hallerde fiyat farkı katsayısı (Pn) ile güncellenmesini öngören 13.11’inci madde, Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmeye eklenmiştir.

Buna göre; 13.8’inci madde kapsamında iş programının aksaması, avansın sözleşmede öngörülen şartlara uygun olarak kullanılmaması veya belirlenen süre içerisinde işe başlanılmaması nedeniyle mahsubu yapılmamış avansın veya bakiyesinin idarece defaten hakedişten kesilmesi gerektiği hallerde, söz konusu tutar, bu durumların idarece tespit edildiği tarihin içinde bulunduğu aya ait güncel endeksler esas alınarak hesaplanan fiyat farkı katsayısı (Pn) ile güncellenir.

İşin tasfiye edilmesi halinde ise 13.9.5’inci madde uyarınca yüklenici tarafından idareye iade edilmesi gereken avans bakiyesi, tasfiye kabul tarihinin içinde bulunduğu aya ait güncel endeksler esas alınarak hesaplanan Pn katsayısı üzerinden güncellenir.

Her iki durumda da hesaplanan Pn değerinin birden küçük olması halinde avans veya avans bakiyesi için güncelleme yapılmaz.

Tip Sözleşmenin 13.11’inci maddesinde düzenlenen bu uygulama, hakedişlerden normal şekilde yapılan avans mahsuplarına ilişkin olmayıp, yalnızca 13.8 ve 13.9.5’inci maddelerde belirtilen hallerde mahsubu yapılmamış avans veya bakiyesinin idareye geri dönmesine ilişkin özel bir düzenlemedir.

1. Mevzuat Çerçevesi

Yapım işlerinde avans uygulaması, ihale dokümanı ve sözleşme hükümleri ile idarenin tabi olduğu ön ödeme mevzuatı birlikte değerlendirilerek yürütülür. Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin 13’üncü maddesi avans uygulamasının esaslarını belirlerken, verilebilecek avansın oranı ve bu oranın aşılması halinde uygulanacak mali şartlar ön ödeme mevzuatına tabidir.

Tip Sözleşmenin 13.2’nci maddesinde, 1 Eylül 2025 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikle, verilecek avansın sözleşme bedelinin yüzde 30’unu aşamayacağı hüküm altına alınmıştır. Ancak bu oran, yapım işlerinde doğrudan yüzde 30 oranında avans verilebileceği anlamına gelmemektedir.

Ön ödeme mevzuatına göre yapım işlerinde yüklenme tutarının yüzde 15’ine kadar bütçe dışı avans verilebilir. Bu oranı aşan avanslarda ise üst yöneticinin kararı ile yüzde 15’i aşan kısım için Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının avans işlemleri için belirlediği oranda faiz alınması şartıyla, yüklenme tutarının yüzde 30’una kadar avans verilebilir.

Bu itibarla, sözleşmede yüzde 15’in üzerinde avans öngörülmesi halinde yalnızca Tip Sözleşmede yer alan yüzde 30’luk üst sınırın dikkate alınması yeterli olmayıp, ön ödeme mevzuatında öngörülen karar ve faiz şartlarının da sağlanması gerekir.

2. Avans Verilmesinin Şartları ve Kullanım Esasları

Yapım işlerinde avans verilebilmesi için öncelikle bu hususun ihale dokümanı ve sözleşmede öngörülmüş olması gerekir. Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin 13.1’inci maddesinde, avans verilmeyecek işlerde sözleşmeye “verilmeyecektir”, avans verilmesi öngörülen işlerde ise “aşağıdaki şartlar dahilinde verilecektir” ibaresinin yazılması öngörülmüştür.

Bu düzenleme uyarınca, sözleşmede avans verilmesi öngörülmemişse yüklenicinin sonradan avans talebinde bulunması idare bakımından avans ödeme yükümlülüğü doğurmaz. Avans uygulamasının dayanağının ihale dokümanı ve sözleşmede bulunması gerekir.

Avans verilmesinin öngörüldüğü işlerde ise Tip Sözleşmenin 13.2’nci maddesi uyarınca;

“Yer teslimi yapıldıktan ve iş programı onaylandıktan sonra yüklenicinin yazılı isteği üzerine”

Avans verilebilir. Ayrıca, verilecek avansla aynı miktarda ve iş programında öngörülen hakediş ödemelerine göre avans mahsubunun tamamlanacağı tarihi kapsayan teminatın idareye sunulması gerekir.

Dolayısıyla avansın ödenebilmesi için;

• Yer tesliminin yapılmış olması,
• İş programının idarece onaylanmış olması,
• Yüklenicinin yazılı talepte bulunması,
• Verilecek avans tutarı kadar teminat verilmesi

Şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Tip Sözleşmenin 13.6’ncı maddesinde yüklenicinin avans talebinin içeriği de ayrıca düzenlenmiştir. Buna göre yüklenicinin yazılı başvurusunda;

“avansı yukarıdaki amaca uygun olarak kullanacağını, bu avansı tahsis edeceği hususlara ait miktar ve tutarları ile itfa tarihlerini”

Bildirmesi ve avans hükümlerine uyacağını taahhüt etmesi şarttır.

Bu nedenle avans talebinin yalnızca avans tutarını içeren bir başvurudan ibaret olması yeterli değildir. Yüklenicinin, talep ettiği avansı hangi giderlerde kullanacağını, bu giderlerin miktar ve tutarlarını ve avansın hangi tarihlerde mahsup edilmesinin öngörüldüğünü başvurusunda belirtmesi gerekir.

Avansın hangi giderler için kullanılabileceği de Tip Sözleşmenin 13.2’nci maddesinde sınırlandırılmıştır. Buna göre avans;

• Şantiyenin kurulması ve gerekli makine ve ekipmanın nakli,
• Makine, ekipman, malzeme ve cihazların satın alınması veya siparişe bağlanması,
• Teklif birim fiyat ve karma sözleşmelerde, taahhüdün ifası için gerekli ihzarat malzemelerinin temini

Gibi işin yürütülmesi için gerekli giderlerin karşılanmasında kullanılabilir.

Buradaki düzenleme gereğince avans, yüklenicinin serbestçe tasarruf edebileceği bir ödeme niteliğinde değildir. Avansın, sözleşmede öngörülen amaçlar ve yüklenicinin başvurusunda bildirdiği harcama kalemleri doğrultusunda kullanılması gerekir.

Tip Sözleşmenin 13.7’nci maddesinde ise avansın kullanımının belgelendirilmesi zorunluluğu getirilmiş ve;

“fatura suretlerini ve benzeri geçerli belgeleri … gün içinde İdareye verecektir”

Hükmüne yer verilmiştir.

Buna göre yüklenici, aldığı avansı başvurusunda bildirdiği yerlere sarf ettiğini gösteren fatura suretleri ve benzeri geçerli belgeleri sözleşmede belirlenen süre içinde idareye sunmakla yükümlüdür. Bu belgeler, avansın sözleşmede belirlenen amaçlara uygun olarak kullanılıp kullanılmadığının idarece kontrolüne esas teşkil eder.

Öte yandan avansın belirtilen amaçlar dışında kullanılması yalnızca belgelendirme eksikliği olarak değerlendirilmez. Tip Sözleşmenin 13.8’inci maddesi uyarınca avansın şartlara uygun sarf edilmemesi halinde idare, mahsubu yapılmamış avansı veya bakiyesini takip eden ilk hakedişten defaten kesebilir; hakedişin yeterli olmaması veya hakediş bulunmaması halinde avans teminatını nakde çevirebilir.

3. Avans Oranı ve Avans Tutarının Hesabı

Yapım işlerinde verilecek avansın oranı sözleşmede belirlenir. Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin 13.2’nci maddesinde;

“… Sözleşme bedelinin yüzde ….. (sözleşme bedelinin yüzde otuzundan fazla olmamak üzere bir oran belirlenecektir) ….. Tutarında avans verilecektir.”

Hükmüne yer verilmiştir.

Buna göre, sözleşmede belirlenecek avans oranı sözleşme bedelinin yüzde 30’unu aşamaz. Ancak Tip Sözleşmede yer alan yüzde 30’luk oran, avans bakımından azami sınırı göstermekte olup, bu orana kadar avans verilmesinde idarenin tabi olduğu ön ödeme mevzuatındaki hükümler de dikkate alınır.

Ön ödeme mevzuatında ise;

“Sözleşmelerinde belirtilmek ve karşılığında aynı tutarda teminat alınmak koşuluyla yüklenicilere; … Yapım işlerinde ise yüklenme tutarının yüzde 15’ine kadar bütçe dışı avans verilebilir.”

Hükmüne yer verilmiş; yüzde 15’in üzerinde avans verilmesini zorunlu kılan hallerde ise;

“… Üst yöneticinin kararı ile ve aşan kısım için T.C. Merkez Bankasının avans işlemleri için belirlediği oranda faiz alınmak kaydıyla, yüklenme tutarının yüzde 30’unu aşmamak üzere … Bütçe dışı avans verilebilir.”

Düzenlemesi getirilmiştir.

Bu hükümler birlikte değerlendirildiğinde, yapım işlerinde;

• Yüklenme tutarının/sözleşme bedelinin yüzde 15’ine kadar avans verilmesinde genel avans sınırı içinde kalınmakta,
• Yüzde 15’i aşan kısım için üst yönetici kararı ve faiz şartı aranmakta,
• Her hâlükârda avans oranı yüzde 30’u aşamamaktadır.

Avans tutarı, sözleşmede belirlenen avans oranının sözleşme bedeline uygulanması suretiyle hesaplanır:

Avans Tutarı = Sözleşme Bedeli × Avans Oranı

Örnek 1 – Yüzde 15 oranında avans

Sözleşme bedelinin 120.000.000 TL, avans oranının ise yüzde 15 olarak belirlendiği bir yapım işinde;

120.000.000 TL × %15 = 18.000.000 TL

Tutarında avans hesaplanır.

Tip Sözleşmenin 13.2’nci maddesinde avansın;

“verilecek avansla aynı miktar … Teminat mektubu … Karşılığında”

Verileceği düzenlendiğinden, bu örnekte 18.000.000 TL avans karşılığında aynı tutarda avans teminatı alınması gerekir.

Örnek 2 – Yüzde 20 oranında avans

Sözleşme bedelinin 200.000.000 TL, avans oranının ise yüzde 20 olarak belirlendiği bir yapım işinde;

200.000.000 TL × %20 = 40.000.000 TL

Tutarında avans hesaplanır.

Bu tutarın;

200.000.000 TL × %15 = 30.000.000 TL

Tutarındaki kısmı yüzde 15’lik genel avans sınırı içinde kalmakta,

200.000.000 TL × %5 = 10.000.000 TL

Tutarındaki kısmı ise yüzde 15’i aşmaktadır.

Bu durumda, yüzde 15’i aşan 10.000.000 TL’lik kısım için üst yönetici kararı alınması ve bu kısım üzerinden yapılacak mahsup işleminde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının avans işlemleri için belirlediği oranda faiz uygulanması gerekir.

Dolayısıyla Tip Sözleşmede avans oranının yüzde 30’a kadar belirlenebilmesine imkân tanınmış olması, yüzde 15’in üzerindeki avansın herhangi bir ilave şart aranmaksızın verilebileceği anlamına gelmemektedir. Yüzde 15’i aşan avanslarda ön ödeme mevzuatında öngörülen şartların ayrıca yerine getirilmesi zorunludur.

4. Avans Mahsup Oranı ve Hakedişlerden Mahsup

Avansın hakedişlerden mahsubunda uygulanacak oran, Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin 13.9’uncu maddesinde düzenlenmiştir.

Tip Sözleşmenin 13.9.1’inci maddesinde;

“Avans mahsup oranı, avans verilme oranının % 50 fazlasıdır.”

hükmüne yer verilmiştir.

Buna göre avans mahsup oranı, sözleşmede belirlenen avans oranının yüzde 50 artırılması suretiyle belirlenir. Diğer bir ifadeyle, avans mahsup oranı avans verilme oranının 1,50 ile çarpılması suretiyle hesaplanır.

Avans Mahsup Oranı = Avans Verilme Oranı × 1,50

Avans verilme oranına göre uygulanacak mahsup oranları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Avansın hakedişlerden mahsubuna ilişkin esaslar, Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin 13.9’uncu maddesinde düzenlenmiştir.

Tip Sözleşmenin 13.9.2’nci maddesinde;

“Avanslar, avansın verildiği tarihten itibaren her bir hakedişin sözleşme bedeline ait tutarına, avans mahsup oranı uygulanarak hakedişlerden kesinti yapılmak suretiyle mahsup edilir.”

hükmüne yer verilmiştir.

Bu hüküm uyarınca, avansın verildiği tarihten sonra düzenlenen hakedişlerde, hakedişin sözleşme bedeline ait tutarına avans mahsup oranı uygulanarak kesinti yapılır.

Hakedişten Mahsup Edilecek Avans = Hakedişin Sözleşme Bedeline Ait Tutarı × Avans Mahsup Oranı

Mahsup edilen avansa karşılık gelen teminatın iadesi ise Tip Sözleşmenin 13.9.3’üncü maddesinde;

“Mahsup edilen miktar kadar avans teminatı iade edilir.”

şeklinde düzenlenmiştir.

Buna göre, hakedişten mahsup edilen her tutar avans bakiyesinden düşülür ve aynı tutardaki avans teminatı yükleniciye iade edilir.

Örnek 1– Bir Hakedişte Avans Mahsubu

Sözleşme bedelinin 120.000.000 TL, avans verilme oranının yüzde 15 olduğu ve yükleniciye 18.000.000 TL avans ödendiği kabul edilsin.

Avans mahsup oranı, Tip Sözleşmenin 13.9.1’inci maddesi uyarınca;

%15 × 1,50 = %22,50

olarak hesaplanır.

İlk hakedişin sözleşme bedeline ait tutarının 12.000.000 TL olması halinde avans mahsubu;

12.000.000 TL × %22,50 = 2.700.000 TL

olacaktır.

Bu durumda, ilk hakedişte 2.700.000 TL avans mahsubu yapılacak, kalan avans bakiyesi 15.300.000 TL olacak ve mahsup edilen tutar kadar avans teminatı yükleniciye iade edilecektir.

Örnek 5 – Birden Fazla Hakedişte Avans Mahsubu

Aynı örnekte hakedişlerin sözleşme bedeline ait tutarlarının sırasıyla 12.000.000 TL, 15.000.000 TL ve 18.000.000 TL olduğu kabul edildiğinde avans mahsubu aşağıdaki şekilde gerçekleşir:

Üç hakediş sonunda toplam 10.125.000 TL avans mahsup edilmiş, başlangıçta 18.000.000 TL olan avans bakiyesi 7.875.000 TL’ye düşmüştür. Aynı tutardaki avans teminatı da Tip Sözleşmenin 13.9.3’üncü maddesi uyarınca iade edilir.

Hakediş üzerinden hesaplanan mahsup tutarı, kalan avans bakiyesinden fazla olamaz. Avans bakiyesinin hesaplanan mahsup tutarından düşük olması halinde yalnızca kalan bakiye kadar kesinti yapılır ve avans tamamen mahsup edilmiş olur.

Avansın olağan hakedişler üzerinden tamamen mahsup edilememesi halinde ise Tip Sözleşmenin 13.9.4’üncü maddesi uygulanır. Anılan maddede;

“Eğer varsa, avans bakiyesi son geçici hakedişten yüzde nispetine bakılmaksızın tamamen kesilir.”

hükmüne yer verilmiştir.

Bu düzenleme uyarınca, son geçici hakedişte halen avans bakiyesi bulunması halinde artık avans mahsup oranı uygulanmaz; kalan avansın tamamı son geçici hakedişten kesilir.

Son geçici hakediş tutarının avans bakiyesini karşılamaya yetmemesi halinde ise yüklenici, kalan tutarı otuz gün içinde nakden ödemek zorundadır. Bu süre içinde ödeme yapılmaması halinde, avans bakiyesi avans teminatının nakde çevrilmesi suretiyle mahsup edilir.

5. Avansın Geç Ödenmesi

Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin 13.5’inci maddesinde;

“Avansın muhtelif sebeplerle öngörülenden geç ödenmesinden dolayı yüklenici İdareden hiçbir suretle süre uzatımı, tazminat ve benzeri taleplerde bulunmamayı taahhüt eder.”

hükmüne yer verilmiştir.

Bu düzenleme uyarınca, sözleşmede avans verilmesi öngörülmüş olmakla birlikte avansın belirlenen tarihten sonra ödenmesi, tek başına yükleniciye süre uzatımı, tazminat veya benzeri bir talep hakkı vermez.

Dolayısıyla avansın geç ödenmesi, Tip Sözleşmenin 13.5’inci maddesi karşısında, tek başına işin süresinin uzatılmasına veya idareden ayrıca bir bedel talep edilmesine dayanak oluşturmaz.

6. Avansın Şartlara Uygun Kullanılmaması ve Defaten Kesinti

Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin 13.6’ncı maddesinde, yüklenicinin avans talebinde;

“avansı yukarıdaki amaca uygun olarak kullanacağını, bu avansı tahsis edeceği hususlara ait miktar ve tutarları ile itfa tarihlerini bildirmesi ve avans hükümlerine uyacağını taahhüt etmesi”

şartı aranmıştır.

Buna göre yüklenici, aldığı avansı başvurusunda bildirdiği amaç ve harcama kalemleri doğrultusunda kullanmakla yükümlüdür.

Bu yükümlülüğe aykırılık ile iş programının aksaması veya sözleşmede belirlenen süre içinde işe başlanılmaması hallerinde uygulanacak işlem ise Tip Sözleşmenin 13.8’inci maddesinde düzenlenmiştir. Anılan maddede;

“İdare, iş programının aksaması veya avansın şartlara uygun sarf edilmemesi veya … gün içerisinde işe başlanılmamış olması hallerinde, mahsubu yapılmamış avansı veya bakiyesini, bu halleri takip eden ilk hakedişten def’aten kesmeye, bu yetmediği veya hakedişi bulunmadığı takdirde avans teminatını nakde çevirmeye her zaman yetkilidir.”

hükmüne yer verilmiştir.

Bu düzenleme uyarınca, aşağıdaki hallerden birinin gerçekleşmesi durumunda idare, henüz mahsup edilmemiş avansı veya avans bakiyesini takip eden ilk hakedişten defaten kesebilir:

İlk hakediş tutarının avans bakiyesini karşılamaya yetmemesi veya yüklenicinin hakedişinin bulunmaması halinde ise kalan tutar, avans teminatının nakde çevrilmesi suretiyle tahsil edilir.

Bu halde artık Tip Sözleşmenin 13.9.1’inci maddesinde düzenlenen olağan avans mahsup oranı uygulanmaz. 13.8’inci madde, mahsubu yapılmamış avansın veya bakiyesinin defaten geri alınmasına ilişkin özel bir düzenlemedir.

Fiyat farkı hesaplanan sözleşmelerde ise, 13.8’inci madde kapsamında defaten kesilecek mahsubu yapılmamış avans veya bakiyesinin ayrıca 13.11’inci madde uyarınca fiyat farkı katsayısı (Pn) ile güncellenmesi gerekir.

7. İşin Tasfiyesi Halinde Avans Bakiyesi

İşin tasfiye edilmesi halinde mahsup edilmemiş avans bakiyesinin ne şekilde kapatılacağı, Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin 13.9.5’inci maddesinde düzenlenmiştir.

Anılan maddede;

“İşin tasfiye edilmesi halinde, yüklenici tasfiye kabul tarihinden itibaren otuz gün içerisinde avans bakiyesini nakden ödemek zorundadır. Bu süre sonunda ödeme yapılmadığı takdirde, avans bakiyesi avans teminatı nakde çevrilerek mahsup edilir.”

hükmüne yer verilmiştir.

Buna göre, işin tasfiye edilmesiyle birlikte henüz mahsup edilmemiş avans bakiyesinin hakedişlerden olağan mahsup yöntemiyle kapatılmasına devam edilmez. Yüklenicinin, tasfiye kabul tarihinden itibaren otuz gün içinde kalan avans bakiyesini nakden idareye ödemesi gerekir.

Bu süre içinde ödeme yapılmaması halinde ise idare, kalan avans bakiyesini avans teminatını nakde çevirmek suretiyle mahsup eder.

Fiyat farkı hesaplanan sözleşmelerde, tasfiye nedeniyle iade edilmesi gereken avans bakiyesi bakımından Tip Sözleşmenin 13.11’inci maddesi de ayrıca uygulanır. Buna göre avans bakiyesi, tasfiye kabul tarihinin içinde bulunduğu aya ait güncel endeksler esas alınarak hesaplanan fiyat farkı katsayısı (Pn) ile güncellenir; Pn değerinin birden küçük olması halinde güncelleme yapılmaz.

8. Fiyat Farkı Hesaplanan Sözleşmelerde Avans Bakiyesinin Pn ile Güncellenmesi

30/7/2025 tarihli değişiklikle Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmeye eklenen ve 1/9/2025 tarihinde yürürlüğe giren 13.11’inci madde ile fiyat farkı hesaplanan sözleşmelerde, mahsubu yapılmamış avansın veya avans bakiyesinin belirli hallerde fiyat farkı katsayısı (Pn) ile güncellenmesi öngörülmüştür.

Tip Sözleşmenin 13.11’inci maddesinde;

“Fiyat farkı hesaplanan sözleşmelerde, 13.8 inci ve 13.9.5 inci maddelere göre mahsubu yapılmamış avansın veya bakiyesinin idarece defaten hakedişten kesilmesinin veya yüklenici tarafından idareye iade edilmesinin gerektiği durumlarda mahsubu yapılmamış avans veya bakiyesi, güncel endeksler için; 13.8 inci madde bakımından anılan maddedeki hallerin idarece tespit edildiği tarihin, 13.9.5 inci madde bakımından ise tasfiye kabul tarihinin içinde bulunduğu aya ait endeksler esas alınarak hesaplanan fiyat farkı katsayısı (Pn) ile güncellenir. Pn değeri birden küçük ise güncelleme yapılmaz.”

hükmüne yer verilmiştir.

Bu düzenlemeye göre güncellemede kullanılacak güncel endekslerin ait olduğu ay, işlemin dayanağına göre farklılık göstermektedir:

Mahsubu yapılmamış avans veya avans bakiyesi, belirtilen aya ait güncel endeksler kullanılarak hesaplanan Pn katsayısı ile çarpılmak suretiyle güncellenir.

Güncellenmiş Avans Bakiyesi = Mahsubu Yapılmamış Avans veya Bakiye × Pn

Ancak 13.11’inci maddede açıkça “Pn değeri birden küçük ise güncelleme yapılmaz” hükmüne yer verildiğinden, hesaplanan Pn katsayısının 1,00’ın altında olması avans bakiyesinin azaltılması sonucunu doğurmaz. Bu halde kesinti veya iadeye esas tutar, güncellenmemiş avans bakiyesidir.

Örnek 1 – Pn Değerinin Birden Büyük Olması

Mahsubu yapılmamış avans bakiyesinin 6.000.000 TL, ilgili aya ait güncel endeksler kullanılarak hesaplanan Pn katsayısının ise 1,18 olduğu kabul edildiğinde;

6.000.000 TL × 1,18 = 7.080.000 TL

olarak hesaplanır.

Buna göre, defaten kesinti veya iadeye esas güncellenmiş avans bakiyesi 7.080.000 TL, güncellemeden kaynaklanan fark ise 1.080.000 TL olacaktır.

Örnek 2 – Pn Değerinin Birden Küçük Olması

Mahsubu yapılmamış avans bakiyesinin yine 6.000.000 TL, hesaplanan Pn katsayısının ise 0,97 olduğu kabul edildiğinde, 13.11’inci madde uyarınca güncelleme yapılmaz.

Pn = 0,97 < 1,00 → Güncelleme yapılmaz

Bu durumda defaten kesinti veya iadeye esas avans bakiyesi 6.000.000 TL olarak dikkate alınır; tutar 0,97 katsayısı uygulanmak suretiyle azaltılmaz.

13.11’inci maddede öngörülen Pn güncellemesi, hakedişlerde 13.9.1 ve 13.9.2’nci maddelere göre yapılan olağan avans mahsubuna ilişkin değildir. Düzenleme, yalnızca 13.8’inci madde kapsamında defaten kesilecek veya 13.9.5’inci madde kapsamında tasfiye nedeniyle iade edilecek mahsubu yapılmamış avans veya avans bakiyesinin güncellenmesine uygulanır.

9. Avans Mahsubunun Fiyat Farkı Hesabına Etkisi

Avans ödenen yapım işlerinde, hakedişten mahsup edilen avans tutarının fiyat farkı hesabında ne şekilde dikkate alınacağı, 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların 6’ncı maddesinin altıncı fıkrasında düzenlenmiştir.

Anılan hükümde;

“Avans ödenen işlerde, hakedişten mahsup edilen avans tutarı, formüldeki (An) tutarından düşüldükten sonra fiyat farkı hesaplanır. Fiyat farkı katsayısının (Pn) birden küçük olması halinde, (An) tutarından avans miktarı düşülmez.”

hükmüne yer verilmiştir.

Buna göre Pn > 1 olması halinde, ilgili hakedişten mahsup edilen avans tutarı fiyat farkı hesabındaki (An) tutarından düşülür ve fiyat farkı kalan tutar üzerinden hesaplanır.

Fiyat Farkı Hesabına Esas An = Hakedişe Ait An Tutarı − Hakedişten Mahsup Edilen Avans

Pn < 1 olması halinde ise hakedişten avans mahsubu yapılmış olsa dahi, mahsup edilen avans tutarı (An) tutarından düşülmez ve fiyat farkı hesabında hakedişe ait (An) tutarının tamamı esas alınır.

Örnek 1 – Pn > 1 Olması

Hakedişin fiyat farkı hesabına esas (An) tutarının 40.000.000 TL, aynı hakedişten mahsup edilen avans tutarının 8.000.000 TL ve fiyat farkı katsayısının Pn = 1,046093 olduğu kabul edildiğinde;

40.000.000 TL − 8.000.000 TL = 32.000.000 TL

olacaktır.

Dolayısıyla Pn > 1 olduğundan, hakedişten mahsup edilen 8.000.000 TL avans tutarı (An) tutarından düşülür ve fiyat farkı hesabında;

An = 32.000.000 TL

olarak esas alınır.

Örnek 2 – Pn < 1 Olması

Hakedişe ait (An) tutarının 40.000.000 TL, hakedişten mahsup edilen avans tutarının 8.000.000 TL ve fiyat farkı katsayısının Pn = 0,984762 olduğu kabul edildiğinde, Esasların 6’ncı maddesinin altıncı fıkrası uyarınca mahsup edilen avans tutarı (An) tutarından düşülmez.

Bu durumda;

An = 40.000.000 TL

olarak fiyat farkı hesabına esas alınır.

Dolayısıyla Pn < 1 olması halinde, hakedişten 8.000.000 TL avans mahsubu yapılmış olmasına rağmen bu tutar fiyat farkı hesabındaki (An) tutarından düşülmez.

Burada belirtilen 32.000.000 TL ve 40.000.000 TL tutarları fiyat farkı tutarı değil, fiyat farkı formülünde esas alınacak (An) tutarlarıdır. Fiyat farkı, Esaslarda yer alan;

F = An × B × (Pn − 1)

formülü uygulanmak suretiyle ayrıca hesaplanır.

Tip Sözleşmenin 13.11’inci Maddesinden Farkı

Fiyat Farkına İlişkin Esasların 6’ncı maddesinin altıncı fıkrası ile Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin 13.11’inci maddesi farklı işlemleri düzenlemektedir.

Esasların 6’ncı maddesinin altıncı fıkrasında, hakedişten mahsup edilen avans tutarının fiyat farkı hesabındaki (An) tutarına etkisi; Tip Sözleşmenin 13.11’inci maddesinde ise, 13.8 ve 13.9.5’inci maddelerde belirtilen hallerde mahsubu yapılmamış avans veya avans bakiyesinin Pn katsayısı ile güncellenmesi düzenlenmiştir.

Bu nedenle Esasların 6/6’ncı maddesindeki işlem, fiyat farkı hesabına esas (An) tutarının belirlenmesine; Tip Sözleşmenin 13.11’inci maddesindeki işlem ise mahsubu yapılmamış avans veya avans bakiyesinin güncellenmesine ilişkindir.

10. Avansın Temliki, Avans Teminatı ve Uygulamada Kontrol Edilecek Hususlar

Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin 13.10’uncu maddesinde;

“Avanslar hiçbir suretle başkalarına temlik edilemez. Avans teminatları haczedilemez ve üzerine ihtiyati tedbir konulamaz.”
hükmüne yer verilmiştir.

Buna göre yükleniciye verilen avansın üçüncü kişilere devri veya temliki mümkün değildir. Avans karşılığında idareye verilen teminatlar bakımından ise haciz uygulanamaz ve ihtiyati tedbir kararı konulamaz. Bu düzenleme, avansın sözleşmenin yürütülmesine özgülenmiş niteliği ile avans teminatının idarenin alacağını güvence altına alma işlevinin korunmasına yöneliktir.

Avans uygulamasında, Tip Sözleşmenin 13’üncü maddesi ile ön ödeme ve fiyat farkına ilişkin düzenlemeler birlikte dikkate alınarak aşağıdaki hususların kontrol edilmesi gerekir:

Bu hususların birlikte değerlendirilmesi, avansın verilmesi, kullanılması, mahsubu, teminatın iadesi ve gerektiğinde avans bakiyesinin idareye geri ödenmesine ilişkin işlemlerin sözleşme hükümleri ile ilgili mali mevzuata uygun olarak yürütülmesi bakımından gereklidir.

11. Sık Karşılaşılan Sorular

Sözleşmede avans öngörülmemişse sonradan avans verilebilir mi?

Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin 13.1’inci maddesi uyarınca, avans verilip verilmeyeceği sözleşmede belirlenir. Sözleşmede avans verilmeyeceği düzenlenmişse, yüklenicinin sonradan avans talebinde bulunması idare açısından avans ödeme yükümlülüğü doğurmaz.

Yapım işlerinde avansın üst sınırı nedir?

Tip Sözleşmenin 13.2’nci maddesi uyarınca sözleşmede belirlenecek avans oranı, sözleşme bedelinin yüzde 30’unu aşamaz. Ancak avans oranının yüzde 15’i aşması halinde, idarenin tabi olduğu ön ödeme mevzuatında öngörülen karar ve faiz şartlarının da yerine getirilmesi gerekir.

Avans mahsup oranı nasıl belirlenir?

Tip Sözleşmenin 13.9.1’inci maddesine göre avans mahsup oranı, avans verilme oranının yüzde 50 fazlasıdır. Buna göre avans verilme oranının yüzde 15 olması halinde avans mahsup oranı yüzde 22,50’dir.

Avansın geç ödenmesi süre uzatımı sebebi midir?

Hayır. Tip Sözleşmenin 13.5’inci maddesi uyarınca yüklenici, avansın öngörülenden geç ödenmesi nedeniyle süre uzatımı, tazminat ve benzeri taleplerde bulunamaz.

Tasfiye halinde avans bakiyesi ne olur?

Tip Sözleşmenin 13.9.5’inci maddesi uyarınca yüklenici, avans bakiyesini tasfiye kabul tarihinden itibaren otuz gün içinde nakden ödemek zorundadır. Bu süre içinde ödeme yapılmaması halinde avans bakiyesi, avans teminatının nakde çevrilmesi suretiyle mahsup edilir.

Fiyat farkı uygulanan sözleşmelerde ise iade edilecek avans bakiyesi, Tip Sözleşmenin 13.11’inci maddesi uyarınca tasfiye kabul tarihinin içinde bulunduğu aya ait güncel endeksler esas alınarak hesaplanan Pn katsayısı ile güncellenir.

Pn < 1 olması halinde avans bakiyesi azaltılır mı?

Hayır. Tip Sözleşmenin 13.11’inci maddesinde, Pn değerinin birden küçük olması halinde güncelleme yapılmayacağı açıkça düzenlenmiştir. Bu nedenle Pn < 1 olması, mahsubu yapılmamış avans veya avans bakiyesinin azaltılması sonucunu doğurmaz.

Fiyat farkı hesabında hakedişten mahsup edilen avans nasıl dikkate alınır?

Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların 6’ncı maddesinin altıncı fıkrası uyarınca, hakedişten mahsup edilen avans tutarı (An) tutarından düşüldükten sonra fiyat farkı hesaplanır. Ancak Pn < 1 olması halinde mahsup edilen avans tutarı (An)’dan düşülmez.

Aynı hakedişte birden fazla Pn bulunması halinde avans mahsubu nasıl dikkate alınır?

Aynı hakedişte farklı uygulama aylarına ait imalatlar nedeniyle birden fazla Pn hesaplanması halinde, fiyat farkı hesabı her uygulama ayına ait (An) tutarı ve ilgili Pn katsayısı ayrı ayrı dikkate alınarak yapılır. Hakedişten mahsup edilen avansın fiyat farkı hesabına etkisi de bu ayrım gözetilerek belirlenir. Pn > 1 olan hesaplarda avans mahsubu (An) tutarından düşülür; Pn < 1 olan hesaplarda ise avans tutarı (An)’dan düşülmez.

Fiyat Farkına İlişkin Esaslarda, aynı hakedişte farklı uygulama aylarına ait birden fazla (An) tutarı ve Pn katsayısı bulunması halinde, hakedişten mahsup edilen avans tutarının hangi (An) tutarından düşüleceği veya bu tutarlar arasında ne şekilde dağıtılacağı açıkça düzenlenmemiştir.

Yüksek Fen Kurulunun 2021/134 sayılı Kararında, fiyat farkı hesabında o hakedişte mahsup edilen avans tutarının, fiyat farkı hesabında kullanılan (An) tutarından düşülmesi gerektiği; bunun amacının, daha önce ön ödeme olarak verilen avansın mahsup edilen kısmı üzerinden ayrıca fiyat farkı ödenmesini önlemek olduğu belirtilmiştir.

Ancak anılan Kararda da aynı hakedişte birden fazla Pn ve buna bağlı olarak birden fazla (An) bulunması halinde, mahsup edilen avansın bu tutarlara ne şekilde dağıtılacağına ilişkin özel bir belirleme yapılmamıştır.

Bununla birlikte, fiyat farkı hesabının sistematiği gereği, aynı hakedişte farklı uygulama aylarına ait imalatlar bulunması halinde her uygulama ayına ait (An) tutarı ve ilgili Pn katsayısı ayrı ayrı dikkate alınır. Fiyat Farkına İlişkin Esasların 6’ncı maddesinin altıncı fıkrasında da, avans ödenen işlerde hakedişten mahsup edilen avans tutarının (An)’dan düşüleceği, Pn < 1 olması halinde ise bu indirimin yapılmayacağı hüküm altına alınmıştır.

Bu çerçevede, avans mahsubunun ilişkilendirildiği uygulama ayına ait Pn > 1 ise mahsup edilen avans tutarının ilgili (An)’dan düşülmesi; Pn < 1 ise (An)’dan düşülmemesi gerekir. Ancak hakedişten mahsup edilen toplam avans tutarının birden fazla (An) arasında hangi sıra veya yöntemle dağıtılacağı hususu mevzuatta açık değildir.

Bu nedenle, aynı hakedişte birden fazla Pn hesaplanması halinde avans mahsubunun hangi (An) tutarına ne şekilde yansıtılacağının Fiyat Farkına İlişkin Esaslarda açıkça düzenlenmesi, uygulamadaki farklı hesap yöntemlerinin ve tereddütlerin giderilmesi bakımından uygun olacaktır.

12. Sonuç

Yapım işlerinde avans; sözleşmenin yürütülmesi için gerekli giderlerin karşılanması amacıyla, sözleşmede belirlenen şartlar dahilinde ve teminat karşılığında yükleniciye yapılan, hakedişlerden mahsuba tabi bir ön ödemedir.

Avans verilebilmesi için sözleşmede bu yönde düzenleme bulunması; yer tesliminin yapılması, iş programının idarece onaylanması, yüklenicinin yazılı talepte bulunması ve verilecek avansla aynı miktarda avans teminatının idareye sunulması gerekir. Avansın sözleşmede belirtilen amaçlara uygun kullanılması ve yapılan harcamaların öngörülen belgelerle tevsik edilmesi de yüklenicinin avansa ilişkin yükümlülükleri arasındadır.

Avansın hakedişlerden mahsubunda, avans verilme oranının yüzde 50 fazlası olarak belirlenen avans mahsup oranı uygulanır. Mahsup edilen miktar kadar avans teminatı iade edilir. Son geçici hakedişte avans bakiyesi bulunması halinde kalan tutar, mahsup oranına bakılmaksızın tamamen kesilir. İşin tasfiye edilmesi halinde ise avans bakiyesinin tasfiye kabul tarihinden itibaren otuz gün içinde yüklenici tarafından nakden ödenmesi gerekir.

1/9/2025 tarihinde yürürlüğe giren Tip Sözleşmenin 13.11’inci maddesiyle, fiyat farkı uygulanan sözleşmelerde mahsubu yapılmamış avans veya avans bakiyesinin belirli hallerde Pn katsayısı ile güncellenmesi öngörülmüştür. Buna göre, 13.8’inci madde kapsamında defaten kesilecek veya 13.9.5’inci madde kapsamında tasfiye nedeniyle iade edilecek mahsubu yapılmamış avans veya avans bakiyesi, maddede belirtilen aya ait güncel endeksler esas alınarak hesaplanan Pn katsayısı ile güncellenir. Pn < 1 olması halinde güncelleme yapılmaz.

Tip Sözleşmenin 13.11’inci maddesinde düzenlenen bu güncelleme, hakedişlerde yapılan olağan avans mahsubundan farklı bir işlemdir. Hakedişten mahsup edilen avans tutarının fiyat farkı hesabındaki (An) tutarına etkisi ise Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların 6’ncı maddesinin altıncı fıkrasına göre belirlenir. Buna göre Pn > 1 olması halinde hakedişten mahsup edilen avans tutarı (An)’dan düşülür; Pn < 1 olması halinde ise düşülmez.

Aynı hakedişte farklı uygulama aylarına ait birden fazla (An) ve Pn bulunması halinde ise mahsup edilen avans tutarının hangi (An) tutarından veya hangi yöntemle düşüleceği Fiyat Farkına İlişkin Esaslarda açıkça düzenlenmemiştir. Bu hususun açık bir düzenlemeye bağlanması, uygulamada farklı hesap yöntemlerinin ve tereddütlerin önlenmesi bakımından uygun olacaktır.

Bu nedenle avans uygulamasında; avansın verilmesi, kullanılması ve belgelendirilmesi, hakedişlerden mahsubu, avans teminatının iadesi, son geçici hakediş veya tasfiye halinde avans bakiyesinin kapatılması ile fiyat farkı uygulanan sözleşmelerde Pn’ye bağlı işlemlerin, sözleşme hükümleri ve ilgili mali mevzuat birlikte dikkate alınarak yürütülmesi gerekir.