Genel itibari ile uzun süreli olan yapım işlerinde yüklenici tarafından gerçekleştirilen imalatların bedelleri, sözleşmede belirtilen süreler içinde düzenlenen geçici hakedişlerle ödenir. Geçici hakediş, yüklenicinin yaptığı imalatlar karşılığında belirli dönemlerde kendisine yapılacak ödemenin hesaplandığı belgedir. Geçici hakedişlerin düzenlenmesine ilişkin detaylar Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 39’uncu maddesinde belirtilmiştir.
Hakedişe esas miktarlar yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülür ve bulunan miktarlar sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edilir. Ancak hazırlanan bir hakedişte taraflar her zaman aynı fikirde olmayabilir. Yüklenici, yaptığı imalatın bir kısmının hakedişe dâhil edilmediğini, fiyat farkının eksik/hatalı hesaplandığını veya yapılan kesinti/ceza uygulamasının doğru olmadığını düşünebilir.
İşte böyle bir durumda “ihtirazı kayıt” gündeme gelir. İhtirazı kayıt en basit ifadeyle, yüklenicinin “bu hakedişi imzalıyorum ancak burada itiraz ettiğim hususlar var ve bu konulardaki haklarımı saklı tutuyorum” demesidir.
Peki Geçici Hakedişlerde İhtirazı Kayıt Koymak Zorunlu mu?
Hakedişlerde ihtirazı kayıt düşülmesine yönelik uygulamayı ele alırken sözleşme eki dokümanlara ve bunların tabi olduğu mevzuata bakmak gerekiyor. Mevzuatsal olarak yapılan değişikliklere bağlı olarak uygulamada farklılıklar karşımıza çıkmaktadır. Konuyu, 2023 yılında Danıştay tarafından verilen iptal kararı ve öncesi uygulamalar ile Eylül 2025 yılında yapılan mevzuat düzenlemesi çerçevesinde ele almak gerekecektir.
1. Danıştay İptal Kararı Öncesi İhtirazı Kayıt Uygulaması
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 39 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (e) bendinde, yüklenicinin geçici hakedişe itiraz etmesi hâlinde, karşı görüşlerinin neler olduğunu ve dayandığı gerçekleri, idareye vereceği ve bir örneğini de hakediş raporuna ekleyeceği dilekçesinde açıklaması ve hakediş raporunu “idareye verilen …….. tarihli dilekçemde yazılı ihtirazı kayıtla” cümlesini yazarak imzalaması gerekliydi.
Burada en önemli kısım, maddenin devamında yazan “Eğer yüklenicinin, hakediş raporunun imzalanmasından sonra tahakkuk işlemi yapılıncaya kadar, yetkililer tarafından hakediş raporunda yapılabilecek düzeltmelere bir itirazı olursa hakedişin kendisine ödendiği tarihten başlamak üzere en çok on gün içinde bu itirazını dilekçe ile idareye bildirmek zorundadır. “Yüklenici itirazlarını bu şekilde bildirmediği takdirde hakedişi olduğu gibi kabul etmiş sayılır.” ifadesiydi.
Bu uygulamanın önemli ve tartışmaya sebep olan sonucu şuydu:
Yüklenici, hakedişte bir hata olduğunu düşünüyorsa itirazını dilekçeyle açıklamalı, dilekçesini hakedişe eklemeli ve hakedişi ihtirazı kayıtla imzalamalıydı. Ayrıca, tahakkuk aşamasında hakedişte değişiklik yapılması hâlinde, hakedişin kendisine ödendiği tarihten itibaren en geç 10 gün içinde tekrar dilekçe ile itirazını idareye bildirmeliydi. Bu şartlara uyulmazsa yüklenici, hakedişi olduğu gibi kabul etmiş sayılıyordu.
Bu uygulama itiraza konu olmuş ve devamında Danıştay tarafından iptal edilmiştir.
Danıştay Kararıyla Ne Değişti?
Mevcut uygulama hakkında görülen davada, yapım işleri ve hizmet alımı ihalelerinde hakediş raporlarına “ihtirazı kayıt” uygulamasını düzenleyen genel şartname hükmü Danıştay 13. Dairesinin; hizmet işleri için 06.06.2023 tarih ve E:2023/404, K:2023/2898 sayılı ve yapım işleri için 06.06.2023 tarih ve E:2023/403, K:2023/2899 sayılı kararları ile iptal edildi.
Kararda, yüklenicinin geçici hakedişe belirli süre içerisinde itiraz etmesi ve ayrıca hakedişe ihtirazı kayıt koyması şartının, bazı alacaklarının hakkını ve hak arama özgürlüğünü kısıtlayıcı nitelik taşıdığı gerekçe olarak gösterildi.
Bunun üzerine Kamu İhale Kurulu, Danıştay kararının gereğini yerine getirerek yapım ve hizmet alım ihalelerinde geçici hakediş raporlarına itiraz edebilmek için hakediş raporuna ihtirazı kayıt yapma zorunluluğunun kaldırıldığına ilişkin “2023/DK.D-210” ve “2023/DK.D-208” sayılı düzenleyici kurul kararlarını yayımladı.
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No: 2023/042
Gündem No: 45
Karar Tarihi: 16/08/2023
Karar No: 2023/DK.D-210
Toplantıya Katılan Üye Sayısı: 7
Gündem Konusu: Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Geçici Hakediş Raporları” başlıklı 39 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (e) bendinin iptali talebi ile açılan davada, Danıştay 13. Dairesinin 06.06.2023 tarih ve E:2023/403, K:2023/2899 sayılı “dava konusu işlemin iptali” kararının uygulanması.
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Geçici Hakediş Raporları” başlıklı 39 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (e) bendinin iptali talebi ile açılan davada, Danıştay 13. Dairesi tarafından alınan 06.06.2023 tarih ve E:2023/403, K:2023/2899 sayılı “dava konusu işlemin iptali” kararının icaplarına göre işlem tesis edilmesi için Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Geçici Hakediş Raporları” başlıklı 39 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (e) bendinin iptal edilmesine,
Oybirliği ile karar verildi.
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No: 2023/042
Gündem No: 43
Karar Tarihi: 16/08/2023
Karar No: 2023/DK.D-208
Toplantıya Katılan Üye Sayısı: 7
Gündem Konusu: Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin “Hakediş ödemeleri” başlıklı 42 nci maddesinin (a) bendinde yer alan hükmün iptali talebi ile açılan davada, Danıştay 13. Dairesinin 06.06.2023 tarih ve E:2023/404, K:2023/2898 sayılı “dava konusu işlemin iptali” kararının uygulanması.
Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin “Hakediş ödemeleri” başlıklı 42 nci maddesinin (a) bendinde yer alan “Yüklenicinin geçici hakedişleri, itirazı olduğu takdirde, karşı görüşlerinin neler olduğunu ve dayandığı gerçekleri, idareye vereceği ve bir örneğini de Hakediş Raporuna ekleyeceği dilekçesinde açıklaması ve hakediş raporunun “İdareye verilen ……..tarihli dilekçemde yazılı ihtirazı kayıtla” cümlesini yazarak ya da bu anlama gelecek bir itiraz şerhi ile imzalaması gereklidir. Eğer yüklenicinin, hakediş raporunun imzalanmasından sonra tahakkuk işlemi yapılıncaya kadar, yetkililer tarafından hakediş raporunda yapılabilecek düzeltmelere bir itirazı olursa hakedişin kendisine ödendiği tarihten başlamak üzere en çok on gün içinde bu itirazını dilekçe ile idareye bildirmek zorundadır. Yüklenici itirazlarını bu şekilde bildirmediği takdirde hakedişi olduğu gibi kabul etmiş sayılır.” hükmünün iptal edilmesine,
Oybirliği ile karar verildi.
2. Yeni Uygulama Nasıl Olacak?
30 Temmuz 2025 tarihli ve 32971 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan yönetmelik değişikliği ile Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 39’uncu maddesinin 4’üncü fıkrasını (e) bendi yeniden düzenlendi. Bu değişiklikler ilanı ve/veya duyurusu 1 Eylül 2025 ve sonra olan ihaleler ile bunlara ilişkin sözleşmeler bakımından uygulanmaya başladı.
Danıştay tarafından verilen iptal kararı sonrası ile yeni düzenlemenin yürürlüğe girdiği 01 Eylül 2025 öncesi işlerde hakedişlere itiraz sürecinin ne kadar olacağı yasal bir boşluk içermektedir.
01 Eylül 2025 Tarihinde yürürlüğe giren düzenleme ile hakedişe itiraz edebilmek için eski sistemdeki gibi hakediş arka kapağına sabit bir cümle yazılması şartı kaldırıldı. Bunun yerine yüklenicinin itirazlarını dilekçe ile bildirmesi öngörüldü.
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 39 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (e) bendinin yeni hâli şöyledir:
“Yüklenicinin, geçici hakedişe veya hakediş raporunun imzalanmasından sonra tahakkuk işlemi yapılıncaya kadar hakediş raporunda yapılabilecek düzeltmelere karşı itirazlarını en geç kesin hesapların idareye teslim edildiği tarihe kadar dilekçe ile bildirmesi zorunludur.”
2025 Düzenlemesinden Sonra Yüklenici Ne Yapmalı?
En güvenli uygulama, yüklenicinin hakedişte bir sorun gördüğünde bunu bekletmeden yazılı olarak idareye bildirmesidir.
Örneğin: “… tarihli ve … nolu geçici hakediş raporunda yer alan … imalatına ilişkin hesaplamaya itiraz ediyoruz. Söz konusu imalatın … nedeniyle eksik hesaplandığı kanaatindeyiz. İtirazımıza konu bedelin yeniden değerlendirilmesini talep ederiz.” şeklinde açık bir dilekçe hazırlanabilir.
Yüklenici geçici hakedişlere olan itirazını hakediş süreci içerisinde gerçekleştirmemiş ise itiraz hakkını kaybetmiş sayılmaz. Kesin hesapların idareye teslim edildiği tarihe kadar dilekçe ile itirazlarını bildirebilir. Yapılacak itirazların kesin hesaba bırakılması sorunun çözümü noktasında ispat zorluğu ve hak kayıplarına neden olabileceğinden fark edildiğinde zaman kaybetmeden itirazda bulunmak daha faydalı olacaktır.
| Eski Uygulama | Yeni Uygulama |
| Hakedişin ihtirazı kayıtla imzalanması zorunlu. | Esas olarak itirazın dilekçeyle bildirilmesi düzenlenmiştir. |
| İtirazın belirli şekilde hakedişe yazılması gerekiyordu. | İtirazın içeriğinin ve gerekçesinin yazılı olarak bildirilmesi önemlidir. |
| Süre daha kısa ve hakediş aşamasına bağlıydı. | İtiraz için kesin hesapların idareye teslim edildiği tarihe kadar süre tanınmıştır. |
Not: Yeni uygulama, ihale ilanı ve/veya duyurusu 01/09/2025 ve sonrası yapılan ihalelerde geçerlidir.
Sonuç olarak, geçici hakedişlere yapılacak itirazlara ilişkin ihtirazı kayıt şerhi düşme zorunluluğu ve süre kısıtlaması kaldırılmış, kesin hesaba kadar dilekçe ile itiraz edebilme kuralı getirilmiştir.
Bu nedenle yüklenicilerin, kendi sözleşmelerine hangi düzenlemenin uygulandığını kontrol etmeleri ve hakedişle ilgili itirazlarını ilgili mevzuatta belirtilen usul ve süreye uygun şekilde bildirmeleri önemlidir.