Yapım İşlerinde Endeksler ve Kullanım Alanları

Endeks ve Alt Endeks Kavramı

Yapım işleri ihale mevzuatımızda kullanılan endeks kavramı, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan;

  • Yurt İçi Üretici Fiyat Genel Endeksi’ni (Yİ-ÜFE),
  • Endeks Tablosu’nu, yani TÜİK tarafından aylık yayımlanan yurt içi üretici fiyat endeksi (2003=100) CPA 2008 kısım, bölüm ve gruplarına göre tarihsel seri tablosunu ve yurt içi fiyat endeksi (2003=100) CPA 2008 seçilmiş sınıflar tablosunu,
  • Tüketici Fiyat Endeksi’ni (TÜFE 2025=100)

ifade etmektedir (YİGŞ ve Fiyat Farkı Kararnamesi).

TÜİK, bu endeksleri aşağıdaki şekilde tanımlamıştır:

  • Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi: belirli bir referans döneminde ülke ekonomisinde üretimi yapılan ve yurt içine satışa konu olan ürünlerin üretici fiyatlarını zaman içinde karşılaştırarak fiyat değişimlerini ölçen fiyat endeksidir.
  • Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE): hane halklarının tüketimine yönelik mal ve hizmet fiyatlarının zaman içindeki değişimini ölçen bir fiyat endeksidir.

TÜİK tarafından yayımlanan endeksler ihale ve sözleşme süreçlerinde, yeni fiyat tespiti ile fiyat farkı hesaplamalarında kullanılmaktadır.

Alt endeks, bir genel endeksin içindeki belirli bir ürün, sektör ya da harcama grubunun fiyat değişimini ayrı olarak gösteren endekstir. Genel endeks bütün sepetin ortalama fiyat hareketini verir. Alt endeks ise bu sepetin sadece bir parçasını, örneğin yalnızca ana metallerin ya da yalnızca akaryakıtın fiyat değişimini ölçer. Başka bir deyişle genel endeks ekonomideki ortalama fiyat değişimini, alt endeks ise çimento, demir, ahşap gibi belirli bir malzeme veya girdi grubunun kendi fiyat değişimini gösterir.

Mevzuatta Kullanılan Endeks ve Alt Endeksler

Yaklaşık maliyet ve sözleşme sürecinde kullanılan endeks/alt endeksler Fiyat Farkı Kararnamesinde belirtilmiştir. Kararnamede yer alan fiyat farkı katsayılarına (a, b1–b6 ve c) karşılık gelen endeks ve alt endeksler aşağıda gösterilmiştir.

a – İşçilik: Türkiye İstatistik Kurumu tarafından aylık yayımlanan Tüketici Fiyat Endeksi (2003=100) Harcama Gruplarına Göre Endeks Sayıları Tablosunun “Genel” sütunundaki sayı (bkz. aşağıdaki not).

Not: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından Avrupa Birliği’ne uyum çalışmaları çerçevesinde TÜFE hesaplama yönteminde değişikliğe gidilmiştir. Yapılan düzenleme ile daha önce 2003=100 temel yılı esas alınarak hesaplanan TÜFE serisi, 2025=100 temel yılı esas alınacak şekilde güncellenmiştir. Konuya ilişkin detaylara buradan ulaşabilirsiniz.

b1 – Metalik olmayan mineral ürünleri: Endeks Tablosunun 23 numaralı “Metalik Olmayan Diğer Mineral Ürünleri” sütunundaki sayılar ile bunların alt endekslerindeki sayılardan ilgisine göre uygun olan biri veya birkaçı esas alınır:

  • 23.1 “Cam ve Cam Ürünleri”
  • 23.2 “Ateşe Dayanıklı Ürünler”
  • 23.3 “Kilden İnşaat Malzemesi”
  • 23.4 “Diğer Porselen ve Seramik Ürünler”
  • 23.5 “Çimento, Kireç ve Alçı”
  • 23.6 “Betondan, Çimentodan ve Alçıdan Eşyalar”
  • 23.7 “Taş (Kesilmiş, Şekil Verilmiş ve Tamamlanmış)”
  • 23.9 “Metalik Olmayan Diğer Mineral Ürünler”

b2 – Demir ve çelik ürünleri: Endeks Tablosunun 24 numaralı “Ana Metaller” sütunundaki sayılar ile bunların alt endekslerindeki sayılardan ilgisine göre uygun olan biri veya birkaçı esas alınır:

  • 24.1 “Ana Demir-Çelik ve Ferro Alaşımlar”
  • 24.2 “Tüp, Boru, İçi Boş Profiller ve İlgili Bağlantı Parçaları, Çelikten”
  • 24.3 “Çeliğin İlk İşlenmesinde Elde Edilen Diğer Ürünler”
  • 24.4 “Değerli Ana Metaller ve Diğer Demir Dışı Metaller”
  • 24.5 “Metal Döküm Hizmetleri”

b3 – Akaryakıt: Akaryakıtın ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıdır. TÜİK endeksi değil, EPDK tarafından yayımlanan fiyatlar esas alınır.

  • EPDK Akaryakıt Fiyatları ve Düzeltme Cetvelleri

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), akaryakıt bayi satış fiyatlarını günlük ve aylık periyotlarla düzenli olarak yayımlanır. Yayımlanan bu verilerde geriye dönük bir güncelleme yapılması hâlinde, söz konusu değişiklikler kurum tarafından “Düzeltme Cetveli” başlığı altında yayımlanır. EPDK Tarafından KDV dahil yayınlanan bayi satış fiyatlarının fiyat farkı hesabında KDV hariç kullanılması gerekir.

  • Fiyat Farkı Hesaplamalarında Kullanılacak Akaryakıt Endeksi

Fiyat farkı hesaplamalarında; temel endeks olarak ihale tarihinde geçerli olan günlük akaryakıt bayi satış fiyatı, güncel endeks olarak da uygulama ayına ait aylık ortalama akaryakıt bayi satış fiyatı kullanılır.

b4 – Diğer katı ve sıvı yakıtlar: Endeks Tablosunun 19 numaralı “Kok ve Rafine Petrol Ürünleri” sütunundaki sayılar ile bunların alt endekslerindeki sayılardan ilgisine göre uygun olan biri veya birkaçı esas alınır:

  • 19.1 “Kok Fırını Ürünleri”
  • 19.2 “Rafine Edilmiş Petrol Ürünleri”

b5 – Ağaç ve mantar ürünleri: Endeks Tablosunun 16 numaralı “Ağaç ve Mantar Ürünleri (Mobilya Hariç)” sütunundaki sayılar ile bunların alt endekslerindeki sayılardan ilgisine göre uygun olan biri veya birkaçı esas alınır:

  • 16.1 “Kereste, Biçilmiş ve Planyalanmış”
  • 16.2 “Ahşap, Mantar, Hasır ve Örgü Malzemesinden (Saz, Saman vb.) ürünler”

b6 – İhale konusu yapım işi kapsamında yer alan diğer malzemeler: Fiyat farkı hesabına esas sayı veya sayılar esas alınır (Yİ-ÜFE Genel).

c – Makine ve ekipmana ait amortisman: Endeks Tablosunun 28 numaralı “Makine ve Ekipmanlar b.y.s.” sütunundaki sayılar ile bunların alt endekslerindeki sayılardan ilgisine göre uygun olan biri veya birkaçı esas alınır:

  • 28.1 “Genel Amaçlı Makineler”
  • 28.2 “Diğer Genel Amaçlı Makineler”
  • 28.3 “Tarım ve Ormancılık Makineleri”
  • 28.4 “Metal İşleme Makineleri ve Takım Tezgahları”
  • 28.9 “Diğer Özel Amaçlı Makineler”

Mevzuattaki Gelişim: Genel Endeksten Alt Endekse

5202 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (2022)

Alt endeksin uygulamadaki ağırlığı mevzuat değişiklikleriyle kademeli olarak artmıştır. Alt endeks fiyat farkı esaslarında yer almakla birlikte uygulamada çok tercih edilen bir yöntem olarak kullanılmamaktaydı. 24 Şubat 2022 tarihli ve 31760 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 5202 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile fiyat farkı hesabında genel endeks uygulaması sona ermiş; fiyat farkının, işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere göre belirlenen ağırlık oranları üzerinden verilmesi zorunlu hale getirilmiştir.

Bu düzenlemeyle fiyat farkı öngörülen işlerde her ağırlık katsayısı için hesaplamaya esas alt endeksin ihale dokümanında gösterilmesi zorunlu hale gelmiştir. Genel endeks ise yaklaşık maliyet güncellemesinde ve yeni fiyat tespitinde alt endeksin belirlenemediği durumlarda kullanılmaktadır.

30 Temmuz 2025 Tarihli Değişiklikler (Yürürlük: 1 Eylül 2025)

30 Temmuz 2025 tarihli ve 32971 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan ve 01 Eylül 2025 tarihi itibarıyla yürürlüğe giren mevzuat değişiklikleri ile (Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) ve Fiyat Farkı Esasları) endeks ve alt endeks kavramının uygulamadaki önemi artırılmıştır. Yapılan düzenleme ile endeks ve alt endeks, fiyat farkı hesabında yer alan bir ölçü olmaktan çıkarak yeni fiyat tespitleri ile birlikte yaklaşık maliyetten hakedişe kadar tüm sürecin ortak ölçüsü haline gelmiştir.

Ayrıca aynı değişiklikle, fiyat tespiti ve fiyat farkı hesaplamalarında TÜİK tarafından yayımlanan Seçilmiş Sınıflar Tablosu’nda yer alan endekslerin de kullanılabileceği belirtilmiştir.

Seçilmiş Sınıflar Tablosundan gelen endeksler;

  • 16.10 “Kereste, biçilmiş ve planyalanmış”
  • 16.22 “Birleştirilmiş parke yer döşemeleri”
  • 16.23 “Diğer inşaat doğrama ve marangozluk ürünleri”
  • 19.20 “Rafine petrol ürünleri”
  • 20.30 “Boya, vernik ve benzeri kaplayıcı maddeler ile matbaa mürekkepleri ve macunlar”
  • 22.21 “Plastik levhalar, tabakalar, tüpler ve profiller”
  • 23.31 “Seramik karo ve kaldırım taşları”
  • 23.32 “Tuğla, karo ve inşaat malzemesi, fırınlanmış kilden”
  • 23.51 “Çimento”
  • 23.52 “Kireç ve alçı”
  • 23.63 “Hazır beton”
  • 23.70 “Taş (kesilmiş, şekil verilmiş ve tamamlanmış)”
  • 23.99 “Başka yerde sınıflandırılmamış metalik olmayan diğer mineral ürünler”
  • 24.10 “Ana demir-çelik ve ferro alaşımlar”
  • 24.20 “Tüp, boru, içi boş profiller ve ilgili bağlantı parçaları, çelikten”
  • 24.42 “Alüminyum”
  • 24.43 “Kurşun, çinko ve kalay”
  • 24.44 “Bakır”
  • 27.32 “Diğer elektronik ve elektrik telleri ile kabloları”
  • 28.12 “Akışkan gücü ile çalışan ekipmanlar”
  • 28.14 “Diğer musluk ve valfler”
  • 28.22 “Kaldırma ve taşıma ekipmanları”
  • 28.25 “Soğutma ve havalandırma donanımları, evde kullanılanlar hariç”
  • 28.92 “Maden, taş ocağı ve inşaat makineleri”

Rayiç–Endeks Eşleştirmesi

Endeks ve alt endekslerin uygulamadaki öneminin artırılması, hesaplamalarda kullanılan rayiçler için hangi endeks/alt endeksin kullanılacağı belirsizliğini de ön plana çıkarmıştır. Alt endekslerin sahada uygulanabilmesi için ise rayiçlerin hangi TÜİK alt endeksiyle güncelleneceğinin belirlenmesi gerekir. Bu belirsizliği gidermek için rayiç yayımlayan ilgili idareler, yayınladıkları rayiçleri TÜİK’in Yİ-ÜFE alt sektör endeksleriyle eşleştirmiştir. Özellikle Yüksek Fen Kurulu Başkanlığı, inşaat, mekanik tesisat ve elektrik tesisat rayiçlerinin TÜİK tarafından yayımlanan hangi endeks veya alt endekse karşılık geldiğini belirlemiştir.

Rayiç – TÜİK eşleştirme listelerini hazırlayan kurumlar:

  • Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bünyesindeki Yüksek Fen Kurulu (YFK),
  • Kültür ve Turizm Bakanlığı,
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü,
  • Karayolları Genel Müdürlüğü,
  • İller Bankası.

Özel imalatlarda ise imalatın niteliğine en uygun endeks sınıfı seçilir; uygun sınıf belirlenemezse Yİ-ÜFE Genel Endeksi kullanılır.

Böylece 2022’den itibaren fiyat farkı hesabında ağırlık oranlarına bağlı alt endeksler esas alınırken, rayiç eşleştirmeleriyle birlikte aynı yaklaşım 2025’ten itibaren yaklaşık maliyet güncellemesi ve yeni fiyat tespitine de yaygınlaştırılmış; her girdinin kendi piyasasındaki gerçek fiyat değişimi hesaplara yansıtılır hale gelmiştir. Alt endeks seçiminde de idarenin veya yüklenicinin kişisel tercihi değil, bu eşleştirme listeleri ve mevzuattaki esaslar belirleyici olmalıdır.

Endeks ve Alt Endekslerin Kullanım Alanları

Endeks ve alt endeksler, yapım işlerinde yaklaşık maliyet ve hakediş sürecinde beş temel alanda kullanılmaktadır. Bu alanlar birbirinden bağımsız işlemler değil, aynı sürecin ardışık halkalarıdır. İhale dokümanında belirlenen ağırlık oranları ve endeksler, yaklaşık maliyetin güncellenmesinde de hakedişteki fiyat farkı hesabında da aynı şekilde kullanılır. Bunlar:

1. Yaklaşık maliyette kullanılan birim fiyat ve rayiçlerin güncellenmesi:

Yaklaşık maliyet tespit edilirken kamu kurum ve kuruluşlarınca belirlenerek yayımlanmış birim fiyat ve rayiçlerin esas alınması halinde, güncelliğini kaybeden birim fiyat ve/veya rayiçler, ilgili alt endeks veya endeksle güncellenir. Güncelleme, yaklaşık maliyetin belirlendiği tarihin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait alt endeks veya endeksin, kamu kurum ve kuruluşlarınca belirlenerek yayımlanmış birim fiyat ve rayiçlerin yürürlüğe konulduğu tarihin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait alt endeks veya endekse bölünmesi suretiyle bulunan katsayı üzerinden yapılır (YİİUY Md.10.5).

Yaklaşık maliyet hesabında bakılacak ilk husus, kullanılan fiyat veya rayicin güncelliğini koruyup korumadığıdır. İdarece kullanılan kurum pozunun veya rayicin, yaklaşık maliyet hesap tarih itibarıyla yayımlanmış güncel bir fiyatı bulunuyorsa, endeksle güncelleme işlemi yapılmaksızın yayınlanmış resmi birim fiyat esas alınır.

Yaklaşık maliyet sürecinde pozun fiyatı genel endeksle güncellenebileceği gibi pozu oluşturan analizin içindeki alt girdilerin (malzeme, işçilik, makine vb.) her biri, kendi alt endeksiyle ayrı ayrı güncellenerek de tespit edilebilir.

Birim fiyat ve rayiçlerin güncellenmesine ilişkin detay yazımıza buradan ulaşabilirsiniz. (Ali’nin yazısı – Yeni mevzuata göre fiyat tespiti)

2. Yaklaşık maliyetin güncellenmesi:

Yaklaşık maliyetin hesaplandığı tarih ile ilan tarihi arasında geçen süre içerisinde güncelliğini kaybetmesi halinde ilk ilan veya davet tarihine kadar güncellenir. Güncelleme işlemi yaklaşık maliyet toplam tutarı üzerinden yapılır ve iki ayrı yöntem uygulanır (Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği Md. 11/3). Bunlar;

2.1. Fiyat farkı verilecek işlerde: Güncelleme işlemi 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’na Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslara göre hesaplanan fiyat farkı katsayısı (Pn) üzerinden yapılır.

Pn hesabındaki güncel endekslere esas olarak ilk ilan veya davet tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endeksler, temel endekslere esas olarak ise yaklaşık maliyetin hesaplandığı tarihin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endeksler kullanılır.

2.2. Fiyat farkı verilmeyecek işlerde: Güncelleme işlemi Yİ-ÜFE Genel Endeksi ile yapılır. İlk ilan veya davet tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endeksin yaklaşık maliyetin hesaplandığı tarihin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endekse bölünmesi suretiyle bulunan katsayı kullanılır.

3. Fiyat farkı ağırlık oranlarının tespiti ve fiyat farkı katsayısının hesabı:

Fiyat farkı ağırlık oranları, yaklaşık maliyet süresinde yaklaşık maliyetin güncellenmesinde hakediş sürecin fiyat farkı hesabında kullanılır.İmalatı oluşturan kalemlerin (rayiç) imalatın karsız fiyatına oranı o rayicin ağırlık oranını temsil eder. Ağırlık oranlarını ifade eden sabit katsayılar fiyat farkı kararnamesinde; (a) işçilik, () metalik olmayan diğer mineral ürünler, () demir ve çelik ürünleri, () akaryakıt, () diğer katı veya sıvı yakıtlar, () ağaç ve mantar ürünleri, () diğer malzemeler ve (c)makine-ekipman amortisman olarak tanımlanmıştır.

Yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemleri üzerinden işin tamamı için katsayıların toplamı 1,00 olacak şekilde ağırlık oranları belirlenir. 2022/5202 sayılı Karar ile getirilen düzenleme gereği, fiyat farkı öngörülen işlerde ağırlık katsayısına karşılık gelen alt endekslerin ihale dokümanında gösterilmesi zorunludur.

Fiyat farkı katsayısı (); ihale dokümanında belirlenen ağırlık katsayıları ile ilgili endekslerin temel ay ve uygulama ayı değerlerinin oranlanmasıyla bulunur ve hakedişin yapıldığı aydaki maliyet değişimini gösterir.

Formülde (o) alt simgesi temel ayı, (n) alt simgesi uygulama ayını göstermektedir; İ, Ç, D, G ve M harfleri ise (İ) işçilik, (Ç) metalik olmayan diğer mineral ürünler, (D) demir ve çelik ürünleri, (Ay) akaryakıt, () diğer katı veya sıvı yakıtlar, (K) ağaç ve mantar ürünleri, () diğer malzemeler ve (M)makine-ekipman amortisman ifade eder.

4. Yeni birim fiyat tespiti:

Sözleşmenin uygulanması sırasında, proje değişikliği şartlarının gerçekleşmesi ve idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği, ancak ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında birim fiyatı bulunmayan yeni iş kalemlerinin yaptırılmasına ihtiyaç duyulması halinde, söz konusu iş kalemlerinin birim fiyatları yüklenici ile birlikte Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22. maddesinde belirtilen usuller çerçevesinde yapılır.

Fiyat farkı verilen işlerde kurum pozlarına ilişkin yeni birim fiyat ihale tarihi itibarıyla tespit edilir. İhalenin yapıldığı yılda kamu kurum veya kuruluşlarınca yayımlanan rayiçler;

  • İhale tarihinin içinde bulunduğu aya ait alt endeksin,
  • Rayiçlerin yayımlandığı tarihin içinde bulunduğu aya ait alt endekse

Bölünmesi suretiyle bulunan katsayı ile güncellenerek kullanılır.

Fiyat farkı verilmeyen işlerde kurum pozlarına ilişkin yeni birim fiyat, proje değişikliği onay tarihi itibarıyla tespit edilir. Proje değişikliği onay tarihinin içinde bulunduğu yılda kamu kurum veya kuruluşlarınca yayımlanan rayiçler;

  • Proje değişikliği onay tarihinin içinde bulunduğu aya ait alt endeksin
  • Rayiçlerin yayımlandığı tarihin içinde bulunduğu aya ait alt endekse

Bölünmesi suretiyle bulunan katsayı ile güncellenerek kullanılır.

Sonuç

Gerek 4734 sayılı Kanun kapsamındaki yapım işlerinde gerekse kültür varlıkları ve vakıf eserlerinin restorasyonu gibi kapsam dışı istisnai alımlarda; endeks ve alt endekslerin doğru seçimi ve doğru dönemlerle kullanımı, hakediş mühendisliğinin en kritik aşamalarından biri haline gelmiştir. Yaklaşık maliyetin güncellenmesinden fiyat farkı katsayısının hesabına, yeni birim fiyat tespitinden hakedişe kadar tüm aşamalarda fiyatın yalnızca Yİ-ÜFE Genel Endeksi üzerinden değil, ilgili alt endeks üzerinden güncellenmesi, yüklenici ile idare arasındaki finansal dengeleri en adil seviyeye taşımaktadır.

Uygulamada hata yapmamak adına, tarafların kullanacakları TÜİK endeks ve alt endeks numaralarını güncel rayiç eşleştirme listelerinden; ihale ayı, rayicin yayım ayı, onay ayı ve “bir önceki ay” ayrımlarını ise ilgili mevzuat hükümlerinden titizlikle teyit etmeleri şarttır.

Fiyat farkı hesabına esas endeks katsayı değerlerine buradan ulaşabilirsiniz.

Dayanak Mevzuat: 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu; 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu; Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği (md. 3, 10, 11); Yapım İşleri Genel Şartnamesi (md. 4, 22); Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar (Fiyat Farkı Kararnamesi) (md. 4, 5, 6).

Hemen Paylaş