Yapım İşlerinde Süre Uzatımı, Ödenek Aktarımı, Fiyat Farkı Ve Yeni Birim Fiyat Uygulamaları

Giriş

Yapım işlerinde süre uzatımı, yalnızca sözleşmedeki iş bitim tarihinin ileri alınması anlamına gelmez. Süreyi etkileyen bir durum ortaya çıktığında, bunun hangi imalatları ne ölçüde etkilediği, mevcut iş programının uygulanıp uygulanamadığı, bu dönemde hangi ödeneğin kullanılamadığı ve fiyat farkı hesabında hangi uygulama aylarının esas alınacağı da birlikte değerlendirilmek zorundadır. Bu nedenle süre uzatımı, ödenek aktarımı, revize iş programı ve fiyat farkı birbirinden bağımsız işlemler olarak ele alınamaz.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 7’nci maddesinde; sözleşmenin süresi, ödeme yeri ve şartları, fiyat farkının ne şekilde ödeneceği ile mücbir sebepler ve süre uzatımı verilebilme şartları, sözleşmede yer alması zorunlu hususlar arasında sayılmıştır. Bu düzenleme, yapım sözleşmesinin süre ve ödeme boyutunun daha sözleşme kurulurken birlikte belirlendiğini göstermektedir.

Ödenek yönünden ise 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62’nci maddesinde, birden fazla yılı kapsayan işlerde, işin süresine uygun olarak yıllar itibarıyla ödeneğin bütçede bulunmasını sağlayacak programlamanın yapılması zorunlu tutulmuştur. Kanunun gerekçesinde de başlangıç yılı ödeneğinin yetersiz belirlenmesi ve sonraki yıllar için programlanan ödeneklerin azaltılması nedeniyle işlerin öngörülen sürede tamamlanamadığına dikkat çekilmiştir. Bu yönüyle yıllar ödeneği, yalnızca bütçeye ilişkin bir belirleme değil; işin sözleşme süresi içinde yürütülmesini ve tamamlanmasını doğrudan etkileyen bir unsurdur.

Yüksek Fen Kurulunun 04.03.2026 tarihli ve 2026/32 sayılı, 22.04.2026 tarihli ve 2026/53 sayılı ve 01.07.2026 tarihli ve 2026/71 sayılı kararlarında da süre uzatımı ile ödenek aktarımı arasındaki ilişki ayrıntılı olarak değerlendirilmiş; revize iş programının düzenlenmesi, hakedişlerin süresinde ödenmemesi, fiyat farkının yeniden hesaplanması, iş artışı ve yeni birim fiyat uygulamaları bakımından önemli esaslara yer verilmiştir.

Bu çalışmada; öncelikle işin süresinin ve yıllar ödeneğinin sözleşmedeki yeri ile süre uzatımı ve fiyat farkına ilişkin mevzuat hükümleri ele alınacak, ardından anılan Yüksek Fen Kurulu kararları birlikte değerlendirilerek uygulamada süre uzatımı–ödenek aktarımı–revize iş programı–fiyat farkı ilişkisinin nasıl kurulması gerektiği açıklanacaktır.

1. İşin Süresi ve Sözleşmedeki Yeri

Yapım işlerinde işin süresi, ihale dokümanında ve sözleşmede önceden belirlenen temel sözleşme unsurlarından biridir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 24’üncü maddesinde ihale ilanlarında işe başlama ve işi bitirme tarihine yer verilmesi zorunlu tutulmuş; 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 7’nci maddesinde de sözleşmenin süresi, sözleşmede bulunması zorunlu hususlar arasında sayılmıştır.

Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin 9’uncu maddesinde, işe başlama ve işin bitirilmesine ilişkin süre düzeni kurulmuştur. Buna göre sözleşmenin imzalanmasından sonra belirlenen süre içinde Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine göre yer teslimi yapılarak işe başlanır. Yüklenici ise taahhüdün tamamını, işyeri teslim tarihinden itibaren sözleşmede belirtilen süre içinde tamamlayarak geçici kabule hazır hâle getirmek zorundadır.

Bu düzenlemeye göre işin süresi, kural olarak işyeri teslim tarihi itibarıyla işlemeye başlar. Bununla birlikte yüklenicinin sözleşmede belirlenen süre içinde yer teslimi için hazır bulunmaması hâlinde, durum idarece tutanak altına alınır ve işin süresi başlatılır.

01.09.2025 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemeyle bu konuda ayrıca önemli bir hüküm getirilmiştir. Yüklenicinin işe başlamasına engel olan ve kendisinden kaynaklanmayan hukuki, idari, teknik veya fiilî bir engelin bulunması hâlinde, bu durum işyeri teslim tutanağında belirtilmek suretiyle yer teslimi yapılabilir. Bu durumda işin süresi başlamış olmakla birlikte iş durdurulmuş sayılır. Engel ortadan kalktığında idarenin işi en geç beş iş günü içinde yeniden başlatması gerekir. Fiilî işyeri teslimi yapılmadan sürenin başlatıldığı hâllerde ise tutanak tarihi ile fiilî teslim tarihi arasında geçen süre işin süresine eklenir.

Tip Sözleşmenin 9.2’nci maddesinde, sürenin hesabında havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmadığı dönem ile resmî tatil günlerinin dikkate alındığı ve bu nedenlerle ayrıca süre uzatımı verilmeyeceği düzenlenmiştir. Tip Sözleşmenin 9.4’üncü maddesinde ise işyerinde havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmadığı günlerin hangi tarihler arasında olduğu ve toplam süresi ayrıca gösterilmektedir.

Bu nedenle ihale dokümanında önceden belirlenmiş havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmadığı dönem, sonradan tek başına süre uzatımı gerekçesi oluşturmaz. Ancak zorunlu nedenlerle işin ertesi yıla sarkması hâlinde çalışmaya uygun olmayan dönem; ödenek durumu ve yapılacak imalatın niteliği dikkate alınarak ayrıca değerlendirilir.

İşin müstakil kullanımına elverişli kısımları bulunması ve ihale dokümanında kısmi kabul öngörülmesi hâlinde, bu kısımlara ait bitirme süreleri de sözleşmede ayrıca belirlenir. Böyle bir düzenleme yapılmışsa yüklenicinin yalnız işin tamamına ilişkin nihai süreye değil, sözleşmede belirlenen kısmi bitirme sürelerine de uyması gerekir.

İşin süresi ile iş programı da birbirinden ayrılmalıdır. İş programı, sözleşmede belirlenen süreyi yeniden tespit eden bir belge değildir. Yapım İşleri Genel Şartnamesinde iş programı; işin süresi ve varsa iş kısımlarına ait bitirme tarihleri ile yıllık ödeme miktarları dikkate alınarak, aylık imalat ve iş miktarlarını, yıllık ödenek dilimlerini ve bunların aylara dağılımını gösteren program olarak tanımlanmıştır.

Dolayısıyla sözleşme süresi işin ne zamana kadar tamamlanacağını, iş programı ise bu süre içerisinde işin hangi dönemlerde ve hangi parasal büyüklüklerle gerçekleştirileceğini gösterir.

Birden fazla yılı kapsayan yapım işlerinde süre ile yıllar ödeneği arasında da doğrudan bağlantı bulunmaktadır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62’nci maddesi uyarınca yıllar itibarıyla ödeneğin işin süresine uygun biçimde programlanması gerekir. Bu nedenle sözleşme süresi ile ödenek planının birbirinden bağımsız kurulması mümkün değildir.

Nitekim Yüksek Fen Kurulunun 2022/31 sayılı kararında da sözleşmede belirlenen yıllar ödeneğinin, iş programı hazırlanırken yalnız çalışılabilir gün sayısından hareketle yeniden dağıtılamayacağı; iş programının sözleşmede belirlenmiş yıllık ödenek dilimlerini esas alması gerektiği kabul edilmiştir.

Bu çerçevede yapım işlerinde sözleşme süresi; işe başlanacak zamanı, işin tamamlanması gereken dönemi, varsa kısmi bitirme sürelerini ve iş programının zaman sınırını belirleyen bağlayıcı bir sözleşme hükmüdür. Süre uzatımı ise bu başlangıçta belirlenen sürenin, ancak mevzuatta öngörülen sebeplerin ve şartların gerçekleşmesi hâlinde değiştirilmesini ifade eder.

İşin Süresine İlişkin Temel Düzenlemeler

2. Yer Teslimi, İş Programı ve Revize İş Programı

Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin 12.1’inci maddesine göre yüklenici, iş programını yer tesliminin yapıldığı tarihten itibaren on beş gün içinde hazırlamak zorundadır. Program; sözleşme bedeli üzerinden, imalatların niteliği, teknik özelliği ve yapım süreleri dikkate alınarak düzenlenir. Gün bazında yapılması gereken iş tutarları hesaplanır; ödeneklerin yıllara göre dağılımı ile varsa işin kısımları ve bunlara ait bitirme tarihleri dikkate alınır. Programda ayrıca iş kalemleri veya iş grupları, aylık imalat ve iş miktarları, yıllık ödenek dilimleri ve bunların aylara dağılımı gösterilir.

Bu yönüyle iş programı yalnızca imalatların hangi tarihlerde yapılacağını gösteren bir zaman çizelgesi değildir. Aynı zamanda sözleşme süresi ile yıllar ödeneğinin aylık uygulama planına dönüştürüldüğü temel sözleşme uygulama belgesidir.

İş programı hazırlanırken sözleşmede belirlenen süre ve yıllar ödeneği esas alınır. Bu nedenle iş programı üzerinden sözleşme süresinin veya yıllar ödeneğinin kendiliğinden değiştirilmesi mümkün değildir. Nitekim Yüksek Fen Kurulunun 2022/31 sayılı kararında, sözleşmede belirlenen yıllar ödeneğinin çalışılabilir gün sayıları esas alınarak iş programında yeniden dağıtılması talebi uygun bulunmamış; yüklenici tarafından itirazsız imzalanan sözleşmeye göre hazırlanıp idarece onaylanan iş programındaki yıllık sözleşme ödeneklerinin değiştirilemeyeceğine karar verilmiştir.

İşin yürütülmesi sırasında süre uzatımı verilmesi, iş artışı veya iş eksilişi yapılması, ödenek dilimlerinin değiştirilmesi ya da yeni fiyat tespit edilmesi hâllerinde ise mevcut iş programının revize edilmesi gerekir. Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 17’nci maddesine göre yüklenici, revizyonu gerektiren işlemin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde revize iş programını hazırlayarak idarenin onayına sunmak zorundadır.

Revize iş programı, süre veya ödenek konusunda yeni bir karar oluşturan belge değildir. Öncelikle süre uzatımı, ödenek aktarımı veya iş artışı gibi işlemlerin idarece karara bağlanması; daha sonra bu kararların revize iş programına yansıtılması gerekir. Yüksek Fen Kurulunun 2026/32 sayılı kararında da süre uzatımı kararlarında aktarılacak ödenek tutarlarının gösterilmemesi hâlinde, sonradan hazırlanan revize iş programında yıllar ödeneğinin hangi esasa göre belirlendiğinin anlaşılamayacağına dikkat çekilmiştir.

Bu nedenle süre uzatımı verilmesi hâlinde yalnız yeni iş bitim tarihinin belirlenmesi yeterli değildir. Uzatılan süre içinde yapılacak imalatlara karşılık gelen ödeneğin de belirlenmesi ve revize iş programının bu süre ve ödenek yapısına göre düzenlenmesi gerekir.

Revize iş programı, fiyat farkı hesabı bakımından da doğrudan önem taşımaktadır. Mücbir sebep veya idareden kaynaklanan nedenlerle yükleniciye süre uzatımı verilmesi hâlinde, uzatılan süre içinde yapılacak iş kalemleri veya iş grupları için fiyat farkı, revize iş programına göre gerçekleştirilmesi gereken ay esas alınarak hesaplanır.

Yüksek Fen Kurulunun 2026/32 sayılı kararında da, süre uzatımı ve ödenek aktarımına bağlı olarak mevzuatına uygun şekilde hazırlanıp idarece onaylanan en son revize iş programına göre fiyat farklarının yeniden hesaplanması gerektiği; önceki hesaplamalara göre fazla veya eksik tutar oluşması hâlinde ise bu farkın ödeme veya kesinti suretiyle düzeltilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

İş Programı ve Revize İş Programının Temel Özellikleri

3. Yapım İşlerinde Süre Uzatımının Şartları

Yapım işlerinde süre uzatımı, meydana gelen her gecikme için kendiliğinden uygulanmaz. Gecikmenin nedeni, yüklenicinin kusurunun bulunup bulunmadığı ve gecikmenin taahhüdün yerine getirilmesine etkisi birlikte değerlendirilir. Süre uzatımına ilişkin temel düzenleme Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 29’uncu maddesinde yer almaktadır.

Mücbir sebep hâlleri; doğal afet, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik ilanı ile Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenecek benzeri diğer hâllerdir. Bu nedenlerle süre uzatımı verilebilmesi için olayın yüklenicinin kusurundan kaynaklanmaması, taahhüdün yerine getirilmesine engel olması, yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemesi, süresinde bildirim yapılması ve durumun yetkili mercilerce belgelendirilmesi gerekir.

İdareden kaynaklanan gecikmeler bakımından ise Yapım İşleri Genel Şartnamesinde; yer teslimi, projelerin onaylanması, iş programının onaylanması ve ödenek yetersizliği örnek olarak sayılmıştır. İdarenin sözleşmenin ifasına ilişkin yükümlülüklerini yüklenicinin kusuru olmaksızın yerine getirmemesi ve bu durumun taahhüdün yerine getirilmesine engel olması hâlinde, işin bir kısmına veya tamamına ait süre, engelleyici sebep ve yapılacak işin niteliği dikkate alınarak en az gecikilen süre kadar uzatılır.

Projelerin tesliminde gecikme veya yeni proje hazırlanmasını gerektiren değişiklikler bakımından Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 13’üncü maddesi de ayrıca uygulanır. Bu tür bir gecikmenin işin bir kısmının veya tamamının zamanında bitirilmesini geciktirmesi hâlinde, sözleşme süresi gecikmeyi karşılayacak şekilde uzatılır.

Burada gecikmenin işe etkisinin doğru tespit edilmesi önemlidir. Yüksek Fen Kurulunun 2026/32 sayılı kararında, proje onay sürecinde başka imalatların yapılıp yapılmadığının şantiye günlük defterinden belirlenmesi gerektiği değerlendirilmiş; başka bir çalışma yapılmamış olması hâlinde proje onayına kadar geçen sürenin ilave süre olarak dikkate alınabileceği belirtilmiştir.

İş artışı bakımından ise Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 29’uncu maddesinde açıkça, öngörülemeyen durumlar nedeniyle iş artışının zorunlu olduğu hâllerde ilave işin gerektirdiği ek sürenin yükleniciye verileceği düzenlenmiştir. Dolayısıyla verilecek ek süre, yalnız iş artışı oranına göre değil, ilave işin gerçekleştirilmesi için ihtiyaç duyulan süre esas alınarak belirlenmelidir.

Süre uzatımı talebinde, kural olarak sürenin uzatılmasını gerektiren durumun ortaya çıktığı tarihi izleyen yirmi gün içinde idareye yazılı bildirim yapılması gerekir. Ancak idarenin sebep olduğu gecikmelerde yirmi günlük yazılı bildirim şartı aranmaz. 01.09.2025 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemeyle de zamanında yapılmayan bildirimlerin dikkate alınmayacağı; devam eden mücbir sebep hâllerinde ise bildirim süresine ilişkin özel uygulama getirildiği hükme bağlanmıştır.

Sonuç olarak süre uzatımında esas alınması gereken husus, yalnızca gecikmenin takvim olarak kaç gün sürdüğü değil; gecikmenin nedeni, sorumluluğun hangi tarafa ait olduğu ve bu gecikmenin işin bir kısmının veya tamamının süresinde bitirilmesine etkisidir.

4. Yıllar Ödeneği ve Ödenek Aktarımı

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62’nci maddesine göre, birden fazla yılı kapsayan yapım işlerinde ödeneğin işin süresine uygun olarak yıllar itibarıyla programlanması zorunludur. İlk yıl için öngörülen ödenek, Kanunda belirtilen istisna dışında proje maliyetinin yüzde 10’undan az olamaz; başlangıçta sonraki yıllar için programlanan ödenek dilimleri de sonraki yıllarda azaltılamaz.

Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin 11’inci maddesinde yıllar itibarıyla ayrılan ödenekler sözleşmede gösterilir. Yüklenici, bu ödenekleri onaylı iş programına uygun şekilde imalat ve/veya ihzarat olarak gerçekleştirmekle yükümlüdür. Bu nedenle yıllar ödeneği yalnızca bütçeye ilişkin bir planlama değil, sözleşmenin uygulanmasını ve iş programını doğrudan etkileyen bir unsurdur.

Yüksek Fen Kurulunun 2022/31 sayılı kararında da sözleşmede belirlenen yıllar ödeneğinin, çalışılabilir gün sayısına göre iş programında yeniden dağıtılması talebi uygun bulunmamış; sözleşmeye göre hazırlanıp idarece onaylanan iş programındaki yıllık sözleşme ödeneklerinin değiştirilemeyeceğine karar verilmiştir.

Ancak sözleşmenin yürütülmesi sırasında mücbir sebep veya idareden kaynaklanan nedenlerle süre uzatımı verilmesi ve bu nedenle belirli bir dönemde ödeneğin kullanılamaması farklıdır. Yüksek Fen Kurulunun 2026/32 ve 2026/71 sayılı kararlarında, süre uzatımına bağlı olarak harcanamayan ödeneğin belirlenmesi, aktarılacak tutarın süre uzatımı kararında gösterilmesi ve buna göre revize yıllar ödeneği ile revize iş programının oluşturulması gerektiği değerlendirilmiştir.

Bu nedenle sözleşmede belirlenen yıllar ödeneğinin iş programı üzerinden değiştirilmesi ile süre uzatımı nedeniyle kullanılamayan ödeneğin sonraki döneme aktarılması aynı işlem değildir. İlkinde sözleşmede belirlenmiş ödenek yapısı esas alınırken, ikincisinde mevzuata uygun bir süre uzatımının mali sonucu ödenek planına yansıtılmaktadır.

5. Ödenek Yetersizliğinin Süre Uzatımı ve Fiyat Farkına Etkisi

Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 29’uncu maddesinde ödenek yetersizliği, idarenin sözleşmenin ifasına ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmemesi kapsamında süre uzatımına neden olabilecek hâller arasında sayılmıştır. Bununla birlikte, bir hakedişin sözleşmede öngörülen sürede ödenmemesi tek başına ödenek yetersizliği bulunduğu ve süre uzatımı verilmesi gerektiği anlamına gelmez.

Yüksek Fen Kurulunun 2026/32 sayılı kararında, karar konusu işte çok sayıda geçici hakedişin süresinde ödenmemesi ve bu durumun devamlılık göstermesi, münferit bir hakediş gecikmesinden farklı değerlendirilmiş ve ödenek yetersizliği olarak kabul edilmiştir.

Kurul, anılan iş bakımından gecikme günlerinin ayrı ayrı toplanması yerine; ilgili yıllarda harcanan toplam tutarın sözleşmedeki yıllar ödeneği ile karşılaştırılmasını, temin edilemeyen ödeneğin belirlenerek sonraki yıla veya yıllara aktarılmasını ve bu ödeneğin harcanmasına karşılık gelen ilave sürenin tespit edilmesini uygun görmüştür.

Fiyat farkı bakımından ise iş programı doğrudan belirleyicidir. Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslarda uygulama ayı, iş programına uygun olarak işlerin gerçekleştirilmesi gereken ay olarak tanımlanmıştır. Bu nedenle iş programındaki aylık dağılım, fiyat farkı hesabında kullanılacak endekslerin belirlenmesini de etkiler.

Yüklenicinin kendi kusuru nedeniyle iş programının gerisinde kalması hâlinde, iş programına göre gerçekleştirilmesi gereken ayın endeksi ile işin fiilen gerçekleştirildiği ayın endeksinden düşük olanı esas alınır. Buna karşılık, mücbir sebep veya idareden kaynaklanan nedenlerle süre uzatımı verilmişse fiyat farkı, uzatılan süreye göre düzenlenen revize iş programı esas alınarak hesaplanır.

Ayrıca ihale dokümanında fiyat farkı hesaplanması öngörülmemiş olsa dahi, işin bitim tarihinin mücbir sebep veya idareden kaynaklanan nedenlerle süre uzatımı verilerek uzatılması hâlinde, uzatılan süre içinde revize iş programına uygun olarak yapılan işler için fiyat farkı hesaplanır.

6. Yeni Birim Fiyat Uygulamalarında 01.09.2025 Tarihli Mevzuat Değişikliğinin Uygulanması

Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan iş kalemlerinin birim fiyatları, Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin 28’inci maddesi ile Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde tespit edilmektedir.

30.07.2025 tarihli ve 32971 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan düzenleme ile Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’nci maddesi yeniden düzenlenmiş ve söz konusu değişiklikler 01.09.2025 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yeni düzenlemede; yeni birim fiyatın tespitinde kullanılabilecek analizler, rayiçlerin belirlenmesi ve güncellenmesi ile kâr ve genel gider uygulamasına ilişkin usul ve esaslara ayrıntılı olarak yer verilmiştir.

Bununla birlikte, yeni birim fiyat tespitinin 01.09.2025 tarihinden sonra yapılmış olması, tek başına bu tarihte yürürlüğe giren hükümlerin uygulanmasını gerektirmemektedir. Uygulanacak mevzuatın belirlenmesinde, değişikliğe ilişkin geçiş hükümlerinin dikkate alınması zorunludur.

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin Geçici 34’üncü maddesinde, bu maddeyi yürürlüğe koyan Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce ilanı veya yazılı olarak duyurusu yapılmış olan ihalelerin, ilanın veya duyurunun yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan Yönetmelik hükümlerine göre sonuçlandırılacağı hükme bağlanmıştır.

Yüksek Fen Kurulunun 01.07.2026 tarihli ve 2026/71 sayılı kararında da bu husus değerlendirilmiş; 01.09.2025 tarihinden önce ilan edilen ihale kapsamında, yeni birim fiyat tespitinin daha sonraki bir tarihte yapılmış olmasına rağmen, işin ihalesinin ilan edildiği tarihte yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerinin esas alınması gerektiği kabul edilmiştir.

Bu itibarla, yeni birim fiyatın hangi mevzuat hükümlerine göre tespit edileceğinin belirlenmesinde; fiyat tespit tutanağının, anlaşma tutanağının veya yeni birim fiyat onayının düzenlendiği tarih tek başına esas alınamaz. Öncelikle ihalenin ilan veya yazılı duyuru tarihi tespit edilmeli ve ilgili geçiş hükmü kapsamında, bu tarihte yürürlükte bulunan mevzuat hükümleri uygulanmalıdır.

Dolayısıyla 01.09.2025 tarihi, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’nci maddesinde yapılan değişikliğin yürürlük tarihi olmakla birlikte, yeni birim fiyat uygulamasında hangi hükümlerin esas alınacağını belirleyen husus, ilgili geçiş hükümleri çerçevesinde ihalenin ilan veya yazılı duyuru tarihidir.

Ayrıntılı yazımızı buradan inceleyebilirsiniz.

7. Yüksek Fen Kurulu Kararlarında Süre Uzatımı, Ödenek Aktarımı ve Revize İş Programı

Yüksek Fen Kurulunun 2026/32, 2026/53 ve 2026/71 sayılı kararları birlikte değerlendirildiğinde; süre uzatımının yalnızca iş bitim tarihinin ileri alınmasından ibaret olmadığı, süreyi doğuran olayın ödeneğe, revize iş programına ve fiyat farkı hesabına etkisinin de belirlenmesi gerektiği görülmektedir. Bununla birlikte, kararların her biri farklı bir uyuşmazlık üzerinden verildiğinden, özellikle ödeneğin hangi yıla aktarılacağı ve hangi tutarın aktarılacağına ilişkin değerlendirmelerin karar konusu işin özellikleriyle birlikte ele alınması gerekir.

7.1. 2026/32 Sayılı Karar: Süre Uzatımı ile Ödenek Aktarımının Birlikte Ele Alınması

04.03.2026 tarihli ve 2026/32 sayılı kararda; proje onayındaki gecikmeler, iş artışı, hakedişlerin süresinde ödenmemesi, süre uzatımı, ödenek aktarımı, revize iş programı ve fiyat farkı aynı uyuşmazlık kapsamında değerlendirilmiştir.

Kurul, mücbir sebep veya idareden kaynaklanan nedenlerle süre uzatımı verilmesi hâlinde, çalışılamayan veya eksik çalışılan dönemde kullanılamayan ödeneğin de tespit edilmesi gerektiğini belirtmiştir. Kararda;

“süre uzatımı kararında aktarılacak ödenek tutarlarına da yer verilmesi”

gerektiği ifade edilmiş; süre uzatımı ile ödenek aktarımının zamanında karara bağlanması ve bunun ardından revize iş programının hazırlanması gerektiği değerlendirilmiştir.

Kurul, karar konusu iş bakımından bu işlemi “Süre Uzatımı ve Ödenek Aktarma Kararı” olarak adlandırmış ve ilave süre ile bu süreye bağlı olarak kullanılamayan ödeneğin birlikte belirlenmesini esas almıştır. Buradaki ifade Yüksek Fen Kurulunun kararında kullanılan terminoloji olup, mevzuatta ayrıca tanımlanmış bağımsız bir belge adı olarak değerlendirilmemelidir.

Kararın önemli yönlerinden biri de proje gecikmesinin fiilî etkisinin araştırılmasıdır. Kurul, proje onayına kadar geçen sürede başka imalatların yapılıp yapılmadığının şantiye kayıtlarından belirlenmesini; başka bir imalat yapılmamışsa çalışılamayan sürenin ve bu sürede harcanamayan ödeneğin birlikte dikkate alınmasını öngörmüştür.

2026/32 sayılı kararda hakedişlerin geç ödenmesi de ayrıca değerlendirilmiştir. Karar konusu işte çok sayıda hakedişin süresinde ödenmemesi süreklilik kazandığından, Kurul bu durumu artık yalnızca “münferit bir hakedişin … geç ödenmesi” olarak görmemiş ve ödenek yetersizliği kapsamında değerlendirmiştir.

Bu iş özelinde Kurul; ilgili yıllarda harcanan toplam tutarın sözleşmedeki yıllar ödeneği ile karşılaştırılmasını, temin edilemeyen ödeneğin tespit edilerek sonraki yıla veya yıllara aktarılmasını ve bu ödeneğin harcanmasına karşılık gelen ilave sürenin belirlenmesini uygun görmüştür. Bu değerlendirme, her geç hakedişin kendiliğinden ödenek yetersizliği sayılacağı anlamına gelmemekte; 2026/32 sayılı karardaki hakediş ödeme düzeni ve işin fiilî durumu esas alınarak yapılmış bir değerlendirmedir.

Kararın fiyat farkı yönü de önemlidir. Kurul, süre uzatımı ve ödenek aktarımı sonrasında revize iş programı hazırlanıp idarece onaylandığında fiyat farklarının “en son onaylı revize iş programına göre” yeniden hesaplanması gerektiğini belirtmiştir. Yeniden hesaplama sonucunda önceki fiyat farklarından fazla veya eksik bir tutar ortaya çıkması hâlinde bunun ödeme veya kesinti yoluyla düzeltilmesi gerektiğine karar verilmiştir.

Dolayısıyla 2026/32 sayılı kararın ortaya koyduğu sistem; süre uzatımının belirlenmesi, kullanılamayan ödeneğin tespiti, ödenek aktarımının karara bağlanması, revize iş programının hazırlanması ve buna göre fiyat farkının hesaplanması şeklinde birbirine bağlı bir uygulama düzenidir.

7.2. 2026/53 Sayılı Karar: Harcanamayan Ödeneğin Tamamı Aktarılamaz

22.04.2026 tarihli ve 2026/53 sayılı kararın temel uyuşmazlığı, verilen 107 günlük ilave süreye hangi miktarda ödenek aktarılacağıdır. Yüklenici, işin normal süresi içinde harcanamayan ödeneğin tamamının ilave süreye aktarılmasını ve bu tutarın 107 güne doğrusal şekilde dağıtılmasını talep etmiştir.

Yüksek Fen Kurulu bu yaklaşımı uygun bulmamıştır. Kararda, işin normal süresinde harcanamayan ödeneğin tamamının uzatılan süreye aktarılması yerine, aktarılacak ödeneğin süre uzatımına konu olan imalatlarla bağlantılı olarak belirlenmesi gerektiği kabul edilmiştir.

Kurulun değerlendirmesinde özellikle şu ölçüt ortaya konulmuştur:

“süre uzatımına konu olan imalatların … iş programında gösterilen bedelleri üzerinden hesaplanması”

gerekmektedir. Bununla birlikte yalnız doğrudan geciken imalatların bedellerinin dikkate alınması da yeterli görülmemiş; bu imalatların yapılmaması nedeniyle yapımı engellenen veya yavaşlayan diğer iş ve imalatların da hesaba katılması gerektiği belirtilmiştir.

Kurul ayrıca bu tespitin soyut bir oran üzerinden değil, “dürüstlük ilkesine bağlılık ve objektif kriterler” çerçevesinde yapılmasını ve şantiye defteri ile tutanaklardan yararlanılmasını öngörmüştür.

Bu kararın ortaya koyduğu önemli ayrım şudur: işin normal süresinde harcanmamış toplam ödenek ile süre uzatımı nedeniyle aktarılması gereken ödenek aynı tutar olmak zorunda değildir. Aktarılacak tutar ile süre uzatımını doğuran olay arasında bağlantı kurulmalı; doğrudan veya dolaylı olarak gecikmeden etkilenen imalatlar dikkate alınmalıdır.

Ayrıca Kurul, hesabın mutlaka ilk iş programına göre yapılacağını söylememiştir. Kararda esas alınan program, “o anda yürürlükte bulunan ve idareden kaynaklı nedenlerle uyulamadığı belirlenen iş programı”dır. Bu ayrım, işin daha önce revize edilmiş bir iş programına göre yürütüldüğü hâllerde önem taşımaktadır.

7.3. 2026/71 Sayılı Karar: Ödeneğin Dönemi, İş Artışı ve Yeni Birim Fiyat

01.07.2026 tarihli ve 2026/71 sayılı karar, önceki kararlarla ortaya konulan süre uzatımı–ödenek aktarımı–revize iş programı ilişkisini sürdürmekle birlikte, ödeneğin hangi döneme aktarılacağı, iş artışı bedelinin programa nasıl yansıtılacağı ve yeni birim fiyat uygulamasında hangi mevzuatın esas alınacağı konularında ayrıca değerlendirmeler içermektedir.

Kurul, mücbir sebep veya idareden kaynaklanan nedenlerle süre uzatımı ortaya çıktığında, kararlarında kullandığı ifadeyle zamanında bir “Süre Uzatımı ve Ödenek Aktarma Kararı” alınmasını; bu kararda aktarılacak ödeneğin ve revize yıllar ödeneğinin gösterilmesini ve ardından revize iş programının hazırlanmasını gerekli görmüştür. Birden fazla süre uzatımı sebebinin ortaya çıkması hâlinde de her bir durumun zamanında değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Karar konusu işte 04.02.2026-07.04.2026 tarihleri arasında idarece durdurulan çalışma nedeniyle kullanılamayan ödeneğin, yüklenicinin kabulü bulunmadıkça aynı yılın sonraki aylarına aktarılması uygun görülmemiş; bu tutarın sonraki yıla aktarılması gerektiği değerlendirilmiştir.

Ancak bu değerlendirme her süre uzatımında kullanılamayan ödeneğin mutlaka bir sonraki yıla aktarılacağı şeklinde genel bir kural değildir. Kurulun değerlendirmesi, karar konusu işin sözleşmedeki yıllar ödeneği, durdurma dönemi ve mevcut iş programı dikkate alınarak yapılmıştır.

2026/71 sayılı kararda iş artışı bedelinin revize iş programında gösterilmesi bakımından da açık bir değerlendirme yapılmıştır. Kurul;

“artışa konu imalat bedeline karşılık gelen aynı miktar ödeneğin”

iş artışına konu imalatın ödemesinin yapılacağı ilk ay revize iş programı ödeneğine eklenmesine karar vermiştir.

Kararın diğer önemli yönü yeni birim fiyat uygulamasına ilişkindir. Uyuşmazlık konusu ihale 01.09.2025 tarihinden önce ilan edilmiş, ancak ihale ve yeni birim fiyat işlemleri bu tarihten sonraki döneme sarkmıştır. Yüksek Fen Kurulu, geçiş hükmünü dikkate alarak yeni birim fiyat tespitinde “işin ihalesinin ilan edildiği tarihte geçerli olan mevzuat hükümlerinin” uygulanmasına karar vermiştir.

Bu nedenle 01.09.2025 tarihinde yürürlüğe giren yeni birim fiyat düzenlemelerinin uygulanıp uygulanmayacağının belirlenmesinde yalnız fiyat tespit tutanağının veya yeni birim fiyat olurunun tarihi esas alınamaz. İhalenin ilan veya yazılı duyuru tarihi ile geçiş hükmü birlikte dikkate alınmalıdır.

Kararların Birlikte Değerlendirilmesi

Üç karar birlikte değerlendirildiğinde Yüksek Fen Kurulunun yaklaşımında belirgin bir bütünlük bulunmaktadır. Süre uzatımının verilmesi tek başına yeterli görülmemekte; gecikmenin hangi imalatları etkilediği, bu nedenle hangi ödeneğin kullanılamadığı, aktarılacak ödeneğin ne kadar olduğu, revize iş programının buna göre nasıl düzenleneceği ve fiyat farkının hangi programa göre hesaplanacağı birlikte ele alınmaktadır.

Bu kararlar çerçevesinde, süre uzatımı ile ödenek aktarımının birbirinden kopuk işlemler olarak yürütülmesi doğru değildir. Bununla birlikte aktarılacak ödeneğin tutarı veya hangi yıla aktarılacağı otomatik bir formülle belirlenemez. Gecikmenin nedeni, etkilenen imalatlar, yürürlükteki iş programı, şantiye kayıtları, fiilî gerçekleşmeler ve sözleşmedeki yıllar ödeneği birlikte değerlendirilmelidir.

Sonuç

Yapım işlerinde süre, yıllar ödeneği, iş programı ve fiyat farkı birbirinden bağımsız değerlendirilebilecek hususlar değildir. İşin süresi ve yıllar ödeneği sözleşmede belirlenmekte; iş programı ise bu süre ve ödenek yapısının aylık imalat ve ödeme düzenine aktarılmasını sağlamaktadır. Süre uzatımı da ancak mevzuatta öngörülen şartların gerçekleşmesi ve ortaya çıkan gecikmenin işin yürütülmesini etkilemesi hâlinde söz konusu olur.

Sözleşmede belirlenen yıllar ödeneğinin iş programı üzerinden sonradan değiştirilmesi ile, mücbir sebep veya idareden kaynaklanan bir gecikme nedeniyle kullanılamayan ödeneğin uzatılan süreye aktarılması birbirinden farklıdır. Yüksek Fen Kurulunun 2026/32 sayılı kararında, süre uzatımıyla bağlantılı olarak harcanamayan ödeneğin belirlenmesi ve bunun süre uzatımı kararıyla birlikte ele alınması gerektiği kabul edilmiştir.

Aktarılacak ödeneğin hesabında ise yalnızca işin normal süresinde harcanmamış toplam tutardan hareket edilemez. Yüksek Fen Kurulunun 2026/53 sayılı kararına göre; süre uzatımına konu imalatların yürürlükteki iş programında yer alan bedelleri ile bu imalatların yapılamaması nedeniyle engellenen veya yavaşlayan diğer işlerin etkisi birlikte dikkate alınmalıdır. Bu tespit yapılırken şantiye defteri, tutanaklar ve diğer fiilî gerçekleşme kayıtlarından yararlanılması gerekir.

Süre ve ödenek yapısındaki değişiklik revize iş programına yansıtıldıktan sonra fiyat farkı hesabının da buna göre yürütülmesi gerekir. Nitekim 2026/32 sayılı kararda, mevzuata uygun şekilde hazırlanıp onaylanan en son revize iş programına göre fiyat farklarının yeniden hesaplanması ve önceki hesaplamalara göre fazla veya eksik tutar oluşması hâlinde gerekli düzeltmenin yapılması gerektiği belirtilmiştir.

Yeni birim fiyat uygulamalarında ise 01.09.2025 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikler bakımından geçiş hükümleri dikkate alınmalıdır. Yüksek Fen Kurulunun 2026/71 sayılı kararında, yeni birim fiyatın daha sonraki bir tarihte tespit edilmiş olmasına rağmen, işin ihalesinin ilan tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerinin uygulanması gerektiğine karar verilmiştir.

Sonuç olarak, yapım sözleşmelerinin yürütülmesinde süre uzatımı, ödenek aktarımı, revize iş programı ve fiyat farkı birbirini takip eden ve birbirini etkileyen işlemler olarak ele alınmalıdır. Süre uzatımına neden olan olayın etkilediği imalatlar ve bu nedenle kullanılamayan ödenek doğru tespit edilmeden ödenek aktarımının; süre ve ödenek yapısı belirlenmeden revize iş programının; revize iş programı dikkate alınmadan da fiyat farkı hesabının sağlıklı biçimde yapılması mümkün değildir.