İhale süreçlerinin Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) üzerinden yürütülmeye başlaması ve tekliflerin internet üzerinden e-teklif olarak verilmesiyle birlikte, ihaleye katılımlara ilişkin yasak fiil ve davranışların tespitinde “aynı IP adresinin kullanılması” hususu da önem kazanan bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu yazımızda ihale sürecinde (doküman indirme ve teklif verme) aynı IP adresinin kullanılması durumunda yapılması gereken işlemler Kamu İhale Kurumu ve Danıştay kararları çerçevesinde ele alınmıştır.
İnternete bağlı cihazların birbirleriyle iletişim kurabilmek amacıyla kullandıkları benzersiz numaralara İnternet Protokolü (IP) adresi denilmektedir. TCP/IP protokol grubunun ağ katmanında yer alan IP, internete bağlı cihazların adreslenerek alınacak ya da gönderilecek veri paketlerinin ağ içerisinde hedef adreslere doğru bir şekilde yönlendirilmesini sağlar. İnternete bağlı her cihazın bir IP adresi bulunması zorunludur (https://www.btk.gov.tr/internet-protokol-adresleri-genel-bilgi). IP Adresleri, internet üzerindeki cihazların birbirini tanımasını ve iletişim kurmasını sağlayan benzersiz kimlik numaralarıdır.
İhalelerde yapılmaması gereken yasak fiil ve davranışlar 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununun 17’nci maddesinde belirtilmiştir. Buna göre;
a) Hile, vaat, tehdit, nüfuz kullanma, çıkar sağlama, anlaşma, irtikap, rüşvet suretiyle veya başka yollarla ihaleye ilişkin işlemlere fesat karıştırmak veya buna teşebbüs etmek.
b) İsteklileri tereddüde düşürmek, katılımı engellemek, isteklilere anlaşma teklifinde bulunmak veya teşvik etmek, rekabeti veya ihale kararını etkileyecek davranışlarda bulunmak.
c) Sahte belge veya sahte teminat düzenlemek, kullanmak veya bunlara teşebbüs etmek.
d) Alternatif teklif verebilme halleri dışında, ihalelerde bir istekli tarafından kendisi veya başkaları adına doğrudan veya dolaylı olarak, asaleten ya da vekaleten birden fazla teklif vermek.
e) 11 inci maddeye göre ihaleye katılamayacağı belirtildiği halde ihaleye katılmak.
Kanunda belirtilen yasak fiil veya davranışlarda bulunanlar hakkında fiil veya davranışın niteliğine göre, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 58’inci maddesi kapsamında bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar, 2 nci ve 3 üncü maddeler ile istisna edilenler dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir.
Farklı firmaların ihale dokümanlarını aynı IP adresi üzerinden indirmesi ve aynı IP üzerinden ihaleye teklif vermeleri Kamu İhale Kurulu ve Danıştay tarafından verilen kararlarda rekabeti ve ihale kararını etkileyici yasak fiil ve davranış olarak değerlendirilmektedir.
Kamu İhale Kurulu tarafından verilen 2026/UY.II-1217 nolu karar da; aynı ihalede birbirleri ile meşru rekabet içerisinde bulunan gerçek veya tüzel kişilerin aynı IP adresi üzerinden doküman indirmeleri ve ihaleye teklif vermeleri irade birliği çerçevesinde birlikte hareket edildiğine ilişkin kuvvetli belirti olarak değerlendirilmiştir.
“… ihalenin sonraki aşamaları bakımından 4734 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinde hüküm altına alınan temel ilkeler arasında yer alan rekabet ilkesini etkileyeceği, aynı ihalede birbirleri ile meşru bir rekabet içerisinde olan gerçek veya tüzel kişilerin, aynı IP adresi üzerinden ihaleye teklif vermelerinin irade birliği çerçevesinde birlikte hareket edildiğine dair kuvvetli karine oluşturacağı anlaşılmıştır.
Netice itibarıyla, incelemeye konu edilen isteklilerin doküman indirmiş olduğu IP adreslerinin aynı olduğu, ayrıca başvuru sahibinin, ….. ile teklif gönderdiği IP adresinin aynı olduğu, ayrıca incelemeye konu edilen isteklilerin ihale dokümanını indirdiği IP adresi ile başvuru sahibinin teklif gönderdiği IP adresinin aynı olduğu tespit edildiğinden anılan istekliler hakkında idare tarafından tesis edilen tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması yönündeki işlemlerde mevzuata aykırılık bulunmadığı anlaşılmış …”
Danıştay 13. Daire Başkanlığı tarafından verilen 2021/1921 nolu kararda; aynı ihaleye teklif verecek olan iki farklı isteklinin, farklı tarihlerde dahi olsa aynı internet bağlantı noktasını kullanarak elektronik teklif vermiş olmasının, rekabeti etkileme ihtimali bulunan davranış olarak değerlendirilmiştir.
“Aynı ihaleye teklif verecek olan iki farklı isteklinin, farklı tarihlerde bile olsa aynı internet bağlantı noktasını kullanarak elektronik teklif vermiş olmasının, rekabeti etkileme ihtimali olan davranışlardan olduğu dikkate alındığında, belirtilen husus göz önünde bulundurulmak suretiyle davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında ise hukukî isabet bulunmamaktadır.”
Tekliflerin elektronik ortamda internet üzerinden E-teklif olarak verildiği ihalelerde, teklif verme işlemlerinin aynı IP üzerinden gerçekleştirilmesi, isteklilerin ortak hareket ederek, rekabeti ve ihale kararını etkileyebilecek davranış sergilediği noktasında kuvvetli karine teşkil etmektedir.
Benzer şekilde, ihale dokümanlarının aynı IP üzerinden indirilmesi de hayatın olağan akışına aykırı bir durum, rekabeti ve ihale kararını etkileyebilecek davranış olarak değerlendirilmektedir. Konuya ilişkin Kamu İhale Kurulu tarafından verilen 2025/UY.I-908 nolu karar da aynı ihaleye katılan firmaların ihale dokümanını aynı IP adresi üzerinden indirmelerinin, isteklilerin birbirlerine ait teklif bilgilerinden haberdar olabileceğine işaret ettiği ve bu durumun rekabeti etkileyebilecek davranış niteliğinde olduğu ifade edilmiştir.
Başvuru sahibi ….. San. Tic. Ltd. Şti. ile …. Yapı San. Tic.Ltd. Şti.nin doküman edinme işlemini aynı IP adresinden gerçekleştirdiği, istekli olabilecek sıfatının kazanılarak ihaleye başvuruda bulunulması veya teklif verilebilmesi için, ihale dokümanının EKAP’a kayıtlı gerçek ve tüzel kişiler adına yetkili kılınan kişiler tarafından e-imza kullanılarak indirilmesi gerektiği, nitekim somut olayda da anılan isteklilerin e imzalarını kullanmak suretiyle aynı IP adresi üzerinden ihale dokümanını indirerek “istekli olabilecek” sıfatını kazandığı, belirli bir ihalede “istekli olabilecek” sıfatının kazanılmasını sağlayan bir işlemin, ihaleye ayrı ayrı teklif verecek olan firmalarca aynı IP adresine sahip cihaz üzerinden gerçekleştirilmesinin, ihalenin sonraki aşamaları bakımından 4734 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinde hüküm altına alınan temel ilkeler arasında yer alan rekabet ilkesini etkileyeceği,
Bu itibarla, aynı ihalede birbirleri ile meşru bir rekabet içerisinde olan gerçek veya tüzel kişilerin, aynı IP adresinden ihale dokümanı indirerek istekli olabilecek sıfatını haiz olmalarının, hayatın olağan akışına uygun olduğu kabulünün mümkün bulunmadığı, bu isteklilerin birbirlerine ait teklif bilgilerinden haberdar olabileceği, ayrıca başvuruya konu ihalenin elektronik ihale olarak gerçekleştirilmesi sebebiyle tekliflerin elektronik ortamda oluşturulduğu, bu durumun bahsi geçen isteklilerin aynı ihaleye katılmalarının rekabeti ve ihale kararını etkileyebilecek davranış olduğu yönünde “kuvvetli karine” teşkil ettiği, idare
tarafından tespiti yapılan diğer hususların da bu karineyi kuvvetlendirdiği anlaşılmış olup, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 17’nci maddesinde belirtilen yasak fiil ve davranışlarda bulunulduğundan, idarece yapılan işlemlerin yerinde olduğu sonucuna
varılmıştır.
Firmaların farklı IP adresi üzerinden doküman indirmelerine karşın doküman indiren diğer firmanın IP’si üzerinden teklif vermesi durumu da hayatın olağan akışına aykırı bir durum teşkil etmektedir. Konuya ilişkin Kamu İhale Kurulu tarafından verilen 2026/UY.I-1429 nolu karara baktığımızda A ve B firmalarının farklı IP adreslerinden doküman indirmelerine rağmen, B firmasının teklifini A firmasının IP adresi üzerinden vermesi, rekabeti ve ihale kararını etkileyici davranış olarak değerlendirilmiştir.
“Yapılan inceleme neticesinde, …. Nak. Taa. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığında pilot ortak ….’ın doküman indirmiş olduğu IP adresi ile …. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin teklif vermiş olduğu IP adresinin aynı olduğu, aynı ihalede birbirleri ile meşru bir rekabet içerisinde olan gerçek veya tüzel kişilerden birisinin doküman indirmiş olduğu IP adresinden diğer isteklinin teklif vermiş olmasının hayatın olağan akışına uygun olduğunun kabulünün mümkün bulunmadığı ve bu durumun isteklilerin birbirlerine ait teklif bilgilerinden haberdar olabileceği ve bahsi geçen isteklilerin aynı ihaleye katılmalarının rekabeti ve ihale kararını etkileyebilecek davranış olduğu yönünde “kuvvetli karine” teşkil ettiği, dolayısıyla bahse konu ihale komisyonu kararında mevzuata aykırılık bulunmadığı …”,
Kısmi teklifli bir ihalede aynı IP üzerinden ihaleye teklif verilmesi durumunda değerlendirme her kısım için ayrı ayrı yapılmalıdır. Konuya ilişkin Kamu İhale Kurulu tarafından verilen 2026/UM.II-1501ve 2026/UM.II-1495 nolu kararlarına baktığımızda aynı IP adresi üzerinden teklif verilmesinin rekabeti etkileyici davranış olduğuna hükmedilmiş, ancak kısmi teklifli ihalelerde her kısmın bağımsız şekilde değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
“İhalenin 1’inci kısmı için yapılan inceleme ve tespitler neticesinde; aynı IP adresinden ihaleye teklif verilmesinin hayatın olağan akışına uygun olduğu kabulünün mümkün bulunmadığı, bu isteklilerin birbirlerine ait teklif bilgilerinden haberdar olabileceği, ayrıca başvuruya konu ihalenin elektronik ihale olarak gerçekleştirilmesi sebebiyle tekliflerin elektronik ortamda oluşturulduğu, bu durumun bahsi geçen isteklilerin aynı ihaleye katılmalarının rekabeti ve ihale kararını etkileyebilecek davranış olduğu yönünde “kuvvetli karine” teşkil ettiği, dolayısıyla idarece başvuru sahibi isteklinin teklifinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 10’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (j) bendi uyarınca değerlendirme dışı bırakılmasında ihale mevzuatına aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Ayrıca, ihalenin 5’inci kısmı için yapılan inceleme ve tespitler neticesinde; kısmi teklife açık ihalelerde teklif verilebilecek her bir kısmı ve bu kısımlar için tespit edilen yeterlik kriterlerinin ayrı ayrı gösterilmesi, isteklinin yeterlik değerlendirmesinin teklif verdiği her bir kısım için ayrı ayrı yapılması gerektiği, her kısma ilişkin ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibinin kısma teklif verenler arasından belirlenebileceği, dolayısıyla her bir kısım için tekliflerin değerlendirilmesi ve ihale kararının verilmesi süreçlerinin ayrı ayrı işleyeceği anlaşılmış olup, ihalenin 5’inci kısmı bakımından aynı IP adresi üzerinden teklif verilmesi durumu söz konusu olmadığından isteklinin iddiasının yerinde olduğu sonucuna varılmıştır.
Sonuç olarak; internete ya da diğer herhangi bir bilgisayar ağına bağlı cihazların, ağ üzerinden birbirlerine veri yollamak için kullandıkları adres ve kimlik numarası olan IP’ler, sistem üzerinde tek olacağından istekli ya da istekli olabilecek firmaların aynı IP adresi üzerinden işlem yapmaları ortak hareket ederek rekabeti ve ihale kararını etkileyici davranışlarda bulunulduğuna dair kuvvetli karine oluşturmaktadır. Kısmi teklife açık ihalelerde, isteklilerin yeterlik değerlendirmesi teklif verdiği her kısım için ayrı ayrı yapılacağından ve her kısma ilişkin ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibinin kısma teklif verenler arasından belirleneceğinden aynı IP üzerinden farklı kısımlara teklif verilmesi rekabeti ve ihale kararını etkileyici davranış olarak değerlendirilmeyecektir.