Bu yazımızda fiyat farkı hesabı öngörülmeyen işlerde, süre uzatımı verilmesi durumunda fiyat farkı hesaplanıp hesaplanmayacağını, fiyat farkı hesaplanması durumunda hesabın nasıl yapılacağını ele alacağız.
1. Fiyat Farkı ve Süre Uzatımı Kavramları
Fiyat Farkı Nedir?
Fiyat farkı; birim fiyatlı sözleşmelerde, uygulama ayı içinde gerçekleşen imalat iş kalemleri ve ihzarat için; anahtar teslimi götürü bedel sözleşmelerde ise uygulama ayı içinde ilerleme yüzdelerine göre gerçekleşen imalat iş grupları için, ilgili esaslara göre ödenecek veya kesilecek bedeldir.
Süre Uzatımı Nedir?
Yapım işlerinde süre uzatımı, yüklenicinin kontrolü dışında gelişen nedenlerle işin öngörülen bitiş tarihinde tamamlanamaması hâlinde verilen ek süredir.
Süre uzatımına ilişkin düzenlemeler Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 29’uncu maddesinde belirtilmiştir. Bunlar:
- Mücbir sebepler
- İdareden kaynaklanan sebepler
Mücbir sebepler ve/veya idarenin sebep olduğu hallerden dolayı, işte sorumluluğu yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi halinde, durum idarece incelenerek işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre işin bir kısmına veya tamamına ait süre uzatılır.
2. Süre Uzatımlarında Fiyat Farkı Hesaplanır mı?
Fiyat farkı verilmeyen işlerde mücbir sebepler veya idareden kaynaklanan nedenlerle süre uzatımı verilmesi hâlinde, fiyat farkı hesaplanabilmesi için sözleşme hükümlerinin esas alınması gerekir. Sözleşmenizde mücbir sebepler veya idareden kaynaklanan nedenlerle süre uzatımı verilmesi durumunda fiyat farkı verileceği maddesi düzenlenmişse fiyat farkı hesabı yapılmalıdır.
08.08.2019 Tarihinde yayımlanan ve 18.08.2019 tarihinde yürürlüğe giren mevzuat değişikliği ile yapım işlerine ait tip sözleşmenin 14.2. maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilerek fiyat farkı verilmeyen işlerde süre uzatımlarında fiyat farkı verilmesi zorunlu hale getirilmiştir.
Tip Sözleşme Madde 14.2. Fiyat farkı hesaplanmayacaktır. Ancak, mücbir sebepler veya idareden kaynaklanan nedenlerle işin bitim tarihinin süre uzatımı verilmek suretiyle uzatılması halinde, yürürlükte bulunan fiyat farkına ilişkin esaslar dikkate alınarak fiyat farkı hesaplanacaktır.
Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların (Esaslar) “Fiyat Farkı Hesabı Öngörülmeyen İşler” başlıklı 9. maddesinde bu durum şu şekilde açıklanmıştır:
Fiyat Farkı Esasları Madde 9.1. İdari şartname ve sözleşmesinde fiyat farkı verilmesi öngörülmeyen işlerde, 4735 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde belirtilen mücbir sebepler ya da idareden kaynaklanan nedenlerle işin bitim tarihinin süre uzatımı verilmek suretiyle uzatılması halinde, uzatılan süre içinde ve bu süreye göre revize edilen iş programına uygun olarak yapılan iş kalemleri ya da iş grupları için, bu Esaslara göre fiyat farkı hesaplanır.
Esaslarda belirtilen durum Yüksek Fen Kurulunun (YFK) 21.08.2024 tarihli 2024/104 sayılı kararında da ele alınmaktadır:
YFK Kararı (2024/104): Sözleşmede öngörülen süre içerisinde tamamlanan imalatlar için fiyat farkı hesaplanmaz. Ancak mücbir sebepler veya idareden kaynaklanan nedenlerle işin süresinin uzatılması durumunda, uzatılan süre içerisinde gerçekleştirilen ve revize iş programına uygun olarak yapılan iş kalemleri veya iş grupları için fiyat farkı hesaplanabilir.
TİP Sözleşme, fiyat farkı esasları ve Yüksek Fen Kurulu kararlarını birlikte değerlendirdiğimizde süre uzatımı verilen işlerde fiyat farkının hesaplanacağı netlik kazanmaktadır.
3. Süre Uzatımından Kaynaklanan Fiyat Farkı Nasıl Hesaplanır?
Süre uzatımı verilen işlerde, idare tarafından yapılması gereken ilk işlemlerden biri revize iş programı hazırlanması için yüklenici firmaya bildirimde bulunulmasıdır. Revize iş programı, fiyat farkı tutarını doğrudan etkileyen unsurlardan biri olması nedeniyle büyük önem taşımaktadır. Süre uzatımı verilen işlerde uzatılan süre içinde ve bu süreye göre revize edilen iş programına göre fiyat farkı hesabı yapılır.
Revize iş programına göre yapılacak fiyat farkı hesabında;
- Temel Endeks: İlk iş bitim tarihinin içinde bulunduğu aya ait endeksi ifade eder.
- Güncel Endeks: Revize iş programına göre işin gerçekleştirilmesi gereken aya ait endeksi ifade eder.
Temel endeks ve güncel endeks olarak Yİ-ÜFE Endeks Tablosunun “Genel” sütunundaki değer esas alınarak fiyat farkı hesabı gerçekleştirilir.
Süre uzatımından kaynaklı fiyat farkı verilen işlerde fiyat farkı hesabı aşağıdaki formül kullanılarak yapılır:
F = Aₙ × B × (Pₙ − 1)
Formülde yer alan değişkenlerin açıklaması:
- Aₙ: Uzatılan süre içinde, revize iş programına uygun olarak uygulama ayında gerçekleştirilen imalatların sözleşme fiyatlarıyla tutarı
- B: 0,90 sabit katsayısı
- Pₙ: Gₙ / G₀
- G: Yİ-ÜFE Genel Endeksi (G₀: Temel Endeks, Gₙ: Güncel Endeks)
Süre uzatımından kaynaklı fiyat farkı hesabında temel endeksin hatalı kullanılmasına ilişkin Sayıştay tarafından verilen 03.03.2023 tarihli ve 416 numaralı kararda “İlgili olayda, temel endeks olarak iş bitim tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endeksin kullanıldığı ve bu nedenle yükleniciye fazla ödeme yapıldığı tespit edilmiştir. Yapılan değerlendirme sonucunda, hatalı endeks kullanımından kaynaklanan fazla ödemenin kamu zararına neden olduğu belirtilmiştir”
4. Uygulama Örneği
Fiyat farkı verilmeyen bir işte süre uzatımından kaynaklanan fiyat farkı hesabı örneği aşağıda sunulmuştur:
| Aylık İmalat Tutarı (Aₙ) | 1.350.000 TL |
| İlk İş Bitim Tarihi | 30.05.2026 (Mayıs 2026 Yİ-ÜFE: 5.454,58) |
| Uygulama Ayı | Temmuz 2026 (Temmuz 2026 Yİ-ÜFE: 5.637,14) |
| Pₙ Katsayısı Hesabı | (5.637,14 / 5.454,58) = 1,033469 |
| Fiyat Farkı Tutarı (F) | 1.350.000 × 0,90 × (1,033469 − 1) = 40.664,84 TL |
Sonuç: Bu durumda, ilgili ay için hesaplanan süre uzatımından kaynaklanan fiyat farkı 40.664,84 TL olacaktır. Hesaplamada Pn 6 ondalık olarak kullanılmıştır.
5. Kısa Özet
Fiyat farkı öngörülmeyen bir işte, süre uzatımından kaynaklanan fiyat farkı hesabı yapılabilmesi için iki temel şartın birlikte sağlanması gerekir:
1. İdare tarafından onaylanmış bir süre uzatımı kararı bulunmalıdır.
2. İş programı, verilen yeni süreye uygun şekilde revize edilmeli ve idare tarafından onaylanmalıdır.
Bu iki şart sağlandıktan sonra fiyat farkı hesabında; temel endeks olarak ilk iş bitim tarihinin içinde bulunduğu aya ait Yİ-ÜFE değeri, güncel endeks olarak ise revize iş programına göre işin gerçekleştirilmesi gereken aya ait Yİ-ÜFE değeri kullanılır.
Yapım işlerinde süre uzatımı, ödenek aktarımı, fiyat farkı hesabı ve yeni fiyat uygulamalarına ilişkin yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.
Kaynakça
- Orhan ÖZYURT, Hap Bilgiler ile Fiyat Farkı Uygulamaları, s. 5-6.
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi.
- Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar.
- T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Yüksek Fen Kurulu Başkanlığı. (2024). Karar No: 2024/104, 21.08.2024.
- T.C. Sayıştay Başkanlığı. (2023). Karar Tarihi: 03.03.2023, Karar No: 416.