Kamu yapım işlerinde yüklenici, sözleşme konusu işi eksiksiz, zamanında ve teknik şartlara uygun olarak tamamlamakla yükümlü temel aktördür. Ancak yapım faaliyetleri yüklenici, alt yüklenici, şantiye şefi ve çeşitli teknik personelin koordineli çalışmasını gerektirir. Bu nedenle yapım sürecinde görev alan her kişinin yetki alanı kadar hukuki ve teknik sorumluluğu da bulunmaktadır.
4734 ve 4735 sayılı Kanunlar, kamu yapım işlerinin ihale ve sözleşme esaslarını düzenlerken; Yapım İşleri Genel Şartnamesi, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ile Yapım İşlerinin Muayene ve Kabul Yönetmeliği uygulamaya ilişkin ayrıntılı hükümler içermektedir. Bunun yanında Türk Borçlar Kanunu’nun eser sözleşmesine ilişkin hükümleri, İmar Kanunu’nun şantiye şefliği ve yapı faaliyetlerine ilişkin düzenlemeleri ile İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun iş güvenliğine ilişkin hükümleri de yapım sürecinin önemli hukuki dayanakları arasındadır.
Yine iş kapsamında doğrudan görev almayıp şirket bünyesinde şirket müdürü, yönetim kurulu üyesi, yönetim kurulu başkanı, şirket hissedarı gibi görevleri yürüten kişilerin de ticaret kanunu ve diğer mevzuattan kaynaklı çeşitli mali ve hukuki sorumlulukları bulunmaktadır.
Bu çalışmanın amacı; kamu yapım işlerinde görev alan yüklenici, alt yüklenici, şirket yöneticileri, şantiye şefi ve teknik personelin görev ve sorumluluklarını ilgili mevzuattan kısa alıntı şeklinde ve sistematik olarak incelemek, uygulamada karşılaşılan yükümlülükleri açıklamak ve konuya ilişkin temel esasları bir araya getirmektir.
1. Yüklenici Tanımı, Görev ve Sorumluluğu
Yapım işi ihalesine gerçek kişiler, tüzel kişiler ve ortak girişimler katılabilir. İhaleyi kazanan ve kendisiyle sözleşme imzalanan istekli yüklenici sıfatını kazanır.
Gerçek kişiler bakımından işletme ile kişi arasında ayrı bir tüzel kişilik bulunmadığından, kişinin kendi faaliyetinden doğan borç ve yükümlülükleri kural olarak kendi malvarlığıyla karşılanır.
Tüzel kişi yükleniciler ise başta anonim şirket ve limitet şirket olmak üzere kanunda düzenlenen ticaret şirketleri şeklinde olabilir. İş ortaklığı, adi şirket ve konsorsiyum ise ticaret şirketlerinden farklı olarak ortak girişim niteliğindedir. İş ortaklığında ortaklar, ihale ve sözleşmenin uygulanması bakımından ihale dokümanı ve ilgili mevzuatta öngörülen sorumlulukları taşırlar.
1.1. Yüklenici ve Altyüklenici Tanımları
Yüklenici : Üzerine ihale yapılan ve sözleşme imzalanan istekli olarak tanımlanmıştır.
Yüklenici vekili: Sözleşme konusu işle ilgili olarak yükleniciyi temsil eden, o iş için yükleniciden noterce düzenlenmiş bir vekâletname ile tam yetki almış ve idarece kabul edilmiş olan gerçek kişi
Tacir: Bir ticari işletmeyi, kısmen de olsa kendi adına işleten kişiye tacir denir.
Yapım müteahhidi: Yapım işi ihalesine teklif veren gerçek veya tüzel kişiler veya bunların oluşturdukları ortak girişimler şeklinde tanımlanmıştır.
Alt yüklenici/Taşeron: Sözleşme konusu işin nev’i itibarıyla bir kısmını yüklenici ile yaptığı sözleşmeye dayalı olarak gerçekleştiren gerçek veya tüzel kişi ya da bunların oluşturduğu adi ortaklıklar.
Adi ortaklık sözleşmesi, iki ya da daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri sözleşmedir. Ortak girişimlerin tüzel kişiliği bulunmadığından borçlardan dolayı ortaklar şahsen de sorumludur.
Pilot Ortak; İş ortaklığında en çok hisseye sahip ortak, pilot ortak olarak gösterilmek zorundadır.
1.2. Yüklenicinin İş Başında Bulunma Sorumluluğu
Yüklenicinin üstlenmiş olduğu işin devamı süresince, iş yerinde bulunması esastır. …işlerin gecikmesine ve durmasına yol açmamak şartı ile noterce düzenlenmiş bir vekâletnameyle tam yetki almış ve idarece kabul edilmiş bir vekil bırakarak iş başından ayrılabilir.
Yüklenici veya vekili iş yerinden ayrılmalarını gerektiren hallerde, yapı denetim görevlisinden izin almak zorundadır.
1.3. Yüklenicinin İşi Fen ve Sanat Kurallarına Göre Tamamlama Sorumluluğu
Her tacirin, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş insanı gibi hareket etmesi gerekir. Teklif mektubunda “…ihale dokümanını oluşturan tüm belgeler tarafımızdan okunmuş, anlaşılmış ve kabul edilmiştir. Teklif fiyata dahil olduğu belirtilen tüm masraflar ve teklif geçerlilik süresi de dahil olmak üzere ihale dokümanında yer alan tüm düzenlemeleri dikkate alarak teklif verdiğimizi, 4734 sayılı Kanunda ve ikincil mevzuatta öngörülen hükümleri bildiğimizi ve dokümanda yer alan yükümlülükleri yerine getirmememiz durumunda uygulanacak yaptırımları kabul ettiğimizi beyan ediyoruz” demek suretiyle yükleniciler tüm sorumluluğu kabul ve taahhüt ederler.
Yüklenici, üstlenmiş olduğu işleri, sorumlu bir meslek adamı olarak fen ve sanat kurallarına uygun olarak yapmayı kabul etmiş olduğundan, kendisine verilen projeye ve/veya teknik belgelere göre işi yapmakla, bu projenin ve/veya teknik belgelerin iş yerinin gereklerine, fen ve sanat kurallarına uygun olduğunu, ayrıca işin yapılacağı yere, kullanılacak her türlü malzemenin nitelik bakımından yeterliliğini incelemiş, kabul etmiş ve bu suretle işin teknik sorumluluğunu üstlenmiş sayılır.
1.4. Projelere Uyma ve Hatalara İtiraz Sorumluluğu
… Yüklenici, kendisine verilen projelerin ve/veya şartnamelerin, teslim edilen işyerinin veya malzemenin veyahut talimatın, sözleşme ve eklerinde bulunan hükümlere aykırı olduğunu veya fen ve sanat kurallarına uymadığı hususundaki karşı görüşlerini teslim ediliş veya talimat alış tarihinden başlayarak on beş (15) gün içinde idareye yazı ile bildirmek zorundadır.
İşlerin devamı sırasında yüklenici, proje uygulaması konusunda kendisine yapılan tebliğin sözleşme hükümlerine aykırı olduğu veya bildirim konusunun fen ve sanat kurallarına uygun olmadığı görüşüne varırsa, bu husustaki karşı görüşlerini tebliğ veya bildirim tarihinden itibaren 15 gün içinde idareye bildirmek zorundadır.
Bu sürenin aşılması halinde yüklenicinin itiraz hakkı kalmaz. Yüklenicinin iddia ve itirazlarına rağmen, idare işi kendi istediği gibi yaptırdığı takdirde yüklenici, bu uygulamanın sonunda doğabilecek sorumluluktan kurtulur….İdarenin veya yapı denetim görevlisinin yazılı bir tebliği olmaksızın yüklenici, projelerde herhangi bir değişiklik yaptığı takdirde sorumluluk kendisine ait olup bu gibi değişiklikler nedeniyle bir hak iddiasında bulunamaz.
2. Yüklenicilerin Hukuki Sorumlulukları
İşi yapma sorumluluğundan ayrı işin yapılma sürecinde karşılaşılması muhtemel hukuki sorumlulukların da bilinmesinde fayda vardır.
2.1. Yüklenici ve Altyüklenicinin Müteselsil Sorumluluğu
Taahhüt konusu yapım işinin her türlü sorumluluğu, kesin kabul işlemlerinin idarece onaylanacağı tarihe kadar tamamen yükleniciye aittir. Yüklenici, gerek malzemenin şartnameye uygun olmamasından ve gerekse yapım işlerinin kusur ve eksiklerinden dolayı, idarece gerekli görülecek bütün onarım ve düzeltmeler ile sürekli bakım işlerini kendi hesabına derhal yapmak zorundadır.
Yüklenici ve alt yükleniciler, işin fen ve sanat kurallarına uygun olarak yapılmaması, hileli malzeme kullanılması ve benzeri nedenlerle ortaya çıkan zarar ve ziyandan, yapının tamamı için işe başlama tarihinden itibaren kesin kabul tarihine kadar sorumlu olacağı gibi, kesin kabul onay tarihinden itibaren de on beş (15) yıl süreyle müteselsilen (zincirleme olarak) sorumludur.
Alt yüklenicilerin yaptığı bütün işlerden idareye karşı yüklenici sorumludur. Alt yüklenicilerin yaptıkları işlerle ilgili sorumluluğu yüklenicinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Alt yüklenicilerin idarece kabul edilerek onaylanması bu sorumluluğu hiçbir şekilde değiştirmez.
Yüklenici veya alt yüklenicilerin sigorta kapsamı içinde veya dışında kalan hareket ve fiillerinden dolayı meydana gelecek bütün talep ve iddiaların karşılanması yükümlülüğü de yükleniciye aittir.
Yüklenicinin iş verdiği alt yüklenicilerin gündelikçi, haftalıkçı veya aylıkçı olarak işyerinde çalıştırdığı işçi, personel ve teknik elemanların tamamı da yüklenicinin elemanları hükmünde olup bunların ücretlerinin ödenmesinden de doğrudan doğruya yüklenici sorumludur.
Ortak Girişime Özel Durumlar: İş ortaklığı ile ihaleye katılanların, teklifleriyle birlikte İş Ortaklığı Beyannamesi’ni, sözleşme imzalanmadan önce ise noter onaylı ortaklık sözleşmesini İdareye vermesi gerekir. Bu sözleşmede, ortaklık oranları ve pilot ortak ile diğer ortakların işin yerine getirilmesinde müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğu açıkça belirtilir. Sözleşmeler ortak girişimin bütün ortakları tarafından imzalanır.
2.2. Yüklenici Ayıplı İmalatlardan Sorumludur
Çeşit borçlarında hukuki ilişkiden ve işin özelliğinden aksi anlaşılmadıkça, edimin seçimi borçluya aittir. Ancak borçlunun seçeceği edim, ortalama nitelikten daha düşük olamaz.
Malzeme yüklenici tarafından sağlanmışsa yüklenici, bu malzemenin ayıplı olması yüzünden iş sahibine karşı, satıcı gibi sorumludur. Malzeme iş sahibi tarafından sağlanmışsa yüklenici, onları gereken özeni göstererek kullanmakla ve bundan dolayı hesap ve artanı geri vermekle yükümlüdür.
Yüklenici ayıplı bir eser meydana getirmişse, bu sebeple açılacak davalar, teslim tarihinden başlayarak, taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yılın; taşınmaz yapılarda ise beş yılın ve yüklenicinin ağır kusuru varsa, ayıplı eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar.
Mevzuatta ayıplı taşınmaz yapılarda genel zamanaşımı süreleri daha kısa öngörülmüş olsa da kamu yapım işlerinde kesin kabulden itibaren 15 yıllık müteselsil sorumluluk süresi esas alındığından daha düşük süreler uygulanmaz.
Ölüm, yaralanma veya bina yıkılması gibi ağır sonuçlar doğuran olaylarda ise hukuki niteliğe göre ceza sorumluluğu ve tazminat yükümlülükleri ayrıca değerlendirilir.
2.3. İşyerlerinin Korunması ve Sigortalanmasından Sorumludur
Yüklenici; iş yerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, makine, taşıt ve tesisler ile yapım işinin korunmasından işe başlama tarihinden kesin kabul tarihine kadar sorumludur. Bu doğrultuda yüklenici:
- İşe başlama tarihinden geçici kabul tarihine kadar geçen süre için doğal afetler, hırsızlık ve sabotaj gibi risklere karşı İnşaat Sigortası (All Risk) yaptırmak zorundadır.
- Geçici kabulden kesin kabul tarihine kadar geçecek süre için ihale dokümanında belirtilen kapsamda Genişletilmiş Bakım Devresi Teminatını içeren sigortayı sağlamalıdır.
- Üçüncü kişilerin kendilerine veya mallarına verilebilecek zararlara karşı Üçüncü Şahıs Mali Mesuliyet Sigortası yaptırmakla yükümlüdür. Sigorta poliçelerinde idare işveren, yüklenici ise işi gerçekleştiren sıfatıyla yer almalı; alt yüklenicilerin vereceği zararlar da teminat kapsamına dahil edilmelidir.
2.4. Teminat Süresindeki Periyodik Bakım ve Korumadan Sorumludur
Yüklenici işlerin, teminat süresi içindeki bakımını yapmak ve tümünü iyi bir şekilde korumak ve çıkabilecek kusur ve aksaklıkları gidermek zorundadır. Bu çerçevede, yapı ve yapıyı oluşturan makine, ekipman ve tesisatın işler halde ve kullanıma hazır biçimde bulunmasını sağlamaya dönük periyodik bakım hizmetlerinin verilmesine ve gerekli hallerde malzeme/parça değişimi yapılmasına ilişkin giderlerin karşılanması da yükleniciye aittir.
Bitirilmiş yapıların idare tarafından kullanılma ve işletilmesinden kaynaklanan veya yüklenicinin kusurları dışındaki hallerin gerektirdiği, birinci fıkrada tanımlanan periyodik bakım dışındaki, onarımlar bakım yükümlülüğünün dışındadır. Kullanma ve işletme sonucu olmaksızın ortaya çıkan kusur ve aksaklıkların giderilmesi ve teminat süresince işlerin bakım giderleri yükleniciye aittir.
2.5. Yükleniciler Kamu Zararından Sorumludur
Kontrol, denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda tespit edilen kamu zararının geri ödenmesi sürecine, kamu görevlileri ile birlikte ilgililer de dahil edilir. Yüklenicinin hakedişlerinde fazla ödeme veya haksız ödeme nedeniyle alacak bulunduğunun tespit edilmesi halinde, ilgili mevzuat ve sözleşme hükümleri çerçevesinde mahsup ve tahsil işlemleri yapılabilir.
2.6. Yükleniciler İnşaatta İş Güvenliğinden Sorumludur
Yüklenici, tüm giderleri kendisine ait olmak üzere çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu çerçevede; çalışanların iş güvenliği uzmanı, iş yeri hekimi ve zorunlu olması halinde diğer sağlık personeli tarafından sunulan hizmetlerden yararlanması, çalışanların sağlık gözetiminin yapılması, mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hâle getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi, işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığının izlenmesi, denetlenmesi ve uygunsuzlukların giderilmesi gibi iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kapsamında iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin alınması zorunlu tedbirler yüklenicinin sorumluluğundadır.
İşyeri ve çevresindeki bölgede, yeterli güvenlik önleminin alınmaması sebebiyle doğabilecek hasar ve zararın ödenmesinden yüklenici sorumludur. Yüklenici, kazaların, zarar ve kayıpların meydana gelmesini önlemek amacı ile gerekli bütün tedbirleri almak ve yapı denetim görevlileri tarafından, kaza, zarar ve kayıp ihtimallerini azaltmak için verilecek talimatlara uymak zorundadır. Ayrıca yüklenici, işyerinde kullanılan araç, gereç ve makinelerle patlayıcı maddelerin yol açabileceği kazalardan korunma usullerini ve tedbirlerini çalışanlara öğretmek zorundadır.
İnşaat veya yıkım faaliyeti sırasında, insan hayatı veya beden bütünlüğü açısından gerekli olan tedbirleri almayan kişi, üç aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.
2.7. Yükleniciler Yapı Ruhsatı ve İmara Aykırılıktan Sorumludur
Yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Binayı yapanların da sorumlu tutulması nedeniyle yüklenici de bu suçun faili konumundadır. …binayı imar planına ve ruhsatına uygun hale getirmesi halinde, bir ve ikinci fıkra hükümleri gereğince kamu davası açılmaz, açılmış olan kamu davası düşer, mahkûm olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.
Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine, …İmar Kanunu’nun 42’nci maddesinde öngörülen idari para cezaları uygulanır.
Taahhüdün yerine getirilmesine ilişkin her türlü vergi, resim, harç, yapı kullanım izin belgesi giderleri de yüklenici sorumluluğundadır.
3. Şantiye Şefi ve Diğer Teknik Personelin Sorumlulukları
Şantiye Şefi: Konusuna ve niteliğine göre yapım/yıkım işlerini yapı müteahhidi adına yöneterek uygulayan teknik personel
İhalelerde genellikle şantiye şefi ve teknik personel olarak da inşaat, harita, elektrik, makine vb. mühendisi veya mimar istenmektedir. İşin durumuna göre tekniker, teknisyen de istenebilmektedir. Teknik personeller noterden taahhüt vermek suretiyle idareye sunulurlar. İdareye sunulma mecburiyeti olmayan fazladan teknik personel çalıştırılması da mümkündür.
3.1. Şantiye Şefinin Görev ve Sorumlulukları
- Şantiye şefi, yapı müteahhidi adına, yapım/yıkım işinin ruhsata ve ruhsat eki etüt ve projelere uygun olarak gerçekleştirilebilmesi için gerekli olan inşaat ve iş organizasyonunu sağlamak, mevzuatın öngördüğü her türlü tedbiri almak, uygulamak ve uygulatmakla sorumludur.
- Şantiye şefi, inşaat ve tesisat işlerinde ilgili mevzuatına uygun yetki belgeli usta çalıştırmak ve belgelerinin bir örneğini şantiye dosyasında bulundurmak zorundadır.
- Şantiye şefinin yapım işine dair görevi, yapı ruhsatının alınmasından itibaren başlayıp yapı kullanma izin belgesinin alınması ile son bulur.
- İnşaat, tesisat ve yıkım işlerinde ilgili teknik düzenlemelere uygun malzeme ve işin niteliğine uygun makine ve ekipman kullanılmasını sağlar.
- Şantiye şefinin görevden ayrılmak istemesi halinde istifasını, aynı gün içerisinde ilgili idaresine yazılı olarak; yapı müteahhidine ise noter aracılığıyla veya müteahhidin tebligata elverişli elektronik adresine bildirmesi gerekir.
- Şantiye şefi görev aldığı yapım/yıkım işinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemin aldırılması yetkisine sahiptir. Bu yetkinin yapı müteahhidi tarafından kullandırılmaması halinde şantiye şefi sorumlu tutulamaz.
- Yapım/yıkım işleri sebebiyle çevre yapılarda oluşan veya oluşması muhtemel hasarları idaresine, Meydana gelen iş kazalarını 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda öngörüldüğü şekilde ilgili mercilere, derhal bildirmek zorundadır.
3.2. Diğer Teknik Personelin Görev ve Sorumlulukları
Yapım işinin niteliğine göre inşaat, makine, elektrik, harita ve diğer mühendislik dallarında mühendisler; mimarlar, teknikerler ve teknisyenler görevlendirilebilir.
Teknik personelin sorumluluğu, öncelikle kendisine verilen görev ve yetki alanıyla sınırlı olarak değerlendirilmelidir.
Teknik personel;
- Kendi uzmanlık alanındaki imalatları teknik açıdan takip etmek,
- Proje ve teknik şartnameye uygunluğu kontrol etmek,
- Gerekli ölçüm ve kontrolleri yapmak, uygunsuzlukları bildirmek,
- Kendisine verilen yetki kapsamında gerekli mesleki özeni göstermek zorundadır.
4. Firma Yöneticilerinin Görev ve Sorumlulukları
Kamu ihalelerinde şirket yöneticileri, yalnızca şirketi temsil etmekle kalmayıp ihale sürecinin hukuka uygun şekilde yürütülmesinden de sorumludur. İhale dokümanlarının hazırlanması, teklifin verilmesi, sözleşmenin imzalanması, işin mevzuata uygun olarak yürütülmesi ve kamu idaresine karşı yükümlülüklerin yerine getirilmesi yöneticilerin temel görevleri arasındadır.
Yüklenicinin tüzel kişi olması halinde şirketin ihale ve sözleşme işlemleri, şirketin organları ve temsil yetkisine sahip kişiler tarafından gerçekleştirilir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu kapsamında ihaleye katılan gerçek ve tüzel kişilerin ihale sürecinde gerçekleştirdikleri tüm işlemler hukuki, idari, mali ve cezai sorumluluk doğurabilir. Bu sorumluluk yalnızca şirket tüzel kişiliğini değil, olayın niteliğine göre kanuni temsilcileri, yöneticileri ve bazı durumlarda ortakları da kapsayabilir.
Önemli Not: Şahıs iş deneyiminin sunulduğu ihalelerde, iş deneyim belgesi sahibi ortağın temsile ve yönetime yetkili kişi olması zorunludur.
4.1. Gerçek Kişilerde (Şahıs İşletmesi) Sorumluluk
Şahıs işletmelerinde işletme ile gerçek kişi arasında ayrı bir tüzel kişilik bulunmadığından, ihale nedeniyle doğan tüm hak ve yükümlülükler doğrudan gerçek kişinin kendisine aittir. Bu kapsamda; geçici ve kesin teminatların gelir kaydedilmesi, sözleşme cezaları, tazminatlar, vergi ve SGK borçları ile diğer tüm kamu alacakları doğrudan gerçek kişinin şahsi mal varlığından tahsil edilebilir.
4.2. Limitet Şirketlerde Sorumluluk
Limited şirketler ayrı bir tüzel kişiliğe sahip olmakla birlikte, kamu hukukundan kaynaklanan özel yükümlülükler nedeniyle müdürler ve ortaklar da sorumluluk altına girebilir:
- Müdürlerin Sorumluluğu: Şirketi temsil ve ilzama yetkili müdür veya müdürler; ihale belgelerini hazırlayan, teklif mektubunu ve sözleşmeyi imzalayan kanuni temsilcilerdir. Gerçeğe aykırı beyanda bulunulması, sahte belge veya sahte teminat mektubu kullanılması, 4734 ve 4735 sayılı Kanunlarda belirtilen yasak fiil ve davranışların işlenmesi, kamu zararına sebebiyet verilmesi, vergi ve sosyal güvenlik yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi gibi hallerde doğrudan hukuki, idari ve cezai sorumlulukları doğar.
- Ortakların Sorumluluğu: Limited şirket ortakları, şirket borçlarından kural olarak şahsen sorumlu değildir. Ancak 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında, şirketten tahsil edilemeyen amme alacaklarından (vergi, SGK primi vb.) şirketteki sermaye payları oranında doğrudan ve şahsen sorumlu tutulurlar.
4.3. Anonim Şirketlerde Sorumluluk
Anonim şirketlerde ortakların sorumluluğu ile yönetim organının sorumluluğu yasal olarak net bir şekilde birbirinden ayrılmaktadır:
- Ortakların Durumu: Anonim şirket ortakları, kural olarak yalnızca taahhüt ettikleri sermaye payı ile şirkete karşı sorumludur. Şirketin ihale nedeniyle doğan borçları, sözleşme cezaları ve ticari yükümlülükleri nedeniyle ortakların şahsi mal varlığına başvurulamaz.
- Yönetim Kurulu ve Kanuni Temsilciler: Şirketi temsil ve ilzama yetkili yönetim kurulu üyeleri veya yetkilendirilen temsilciler; ihale belgelerinin doğruluğundan, teklifin usulüne uygun hazırlanmasından, sözleşmenin gereği gibi yerine getirilmesinden, vergi ve sosyal güvenlik yükümlülüklerinden ile kamu kurumlarına karşı yerine getirilmesi gereken tüm ödevlerden ilgili mevzuat çerçevesinde sorumludur. Ancak bu sorumluluğun kapsamı; temsil yetkisinin sınırlarına, yönetim kurulu içindeki görev dağılımına, kusur durumuna ve somut olayın özelliklerine göre belirlenir.
4.4. İhalelerden Yasaklanma Durumları
4734 sayılı Kanununun 58 inci maddesi ile 4735 sayılı Kanununun 26 ncı maddesi uyarınca;
1. İhalelere katılmaktan yasaklama kararı verilen tüzel kişinin şahıs şirketi olması halinde şirket ortaklarının tamamı, sermaye şirketi olması halinde ise sermayesinin yarısından fazlasına (%50’den fazla) sahip bulunan gerçek veya tüzel kişi ortaklar hakkında da yasaklama kararı uygulanır.
2. Haklarında yasaklama kararı verilen gerçek veya tüzel kişilerin;
- Bir şahıs şirketinde ortak olmaları halinde bu şahıs şirketi,
- Bir sermaye şirketinde sermayesinin yarısından fazlasına sahip olmaları halinde ise bu sermaye şirketi de yasaklama kapsamına alınır.
3. Ortak girişimlerde, sözleşmenin imzalanmasından sonra 4735 sayılı Kanunun 25 inci maddesinde belirtilen yasak fiil veya davranışların ortaklardan biri tarafından işlenmesi veya bu fiillere iştirak edilmesi halinde, ilgili ortak hakkında yasaklama kararı verilir. Ayrıca sözleşme, 4735 sayılı Kanunun 18 inci maddesi hükümleri doğrultusunda feshedilir.
SONUÇ;
Yüklenici; işi sözleşmeye, projeye, teknik şartnameye, fen ve sanat kurallarına ve ilgili mevzuata uygun şekilde yapmak, işi süresinde tamamlamak, gerekli personel, araç ve malzemeyi temin etmek, işyerini korumak, sigorta yükümlülüklerini yerine getirmek, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini almak ve alt yüklenicilerin faaliyetlerini sözleşme çerçevesinde yürütmekle yükümlüdür.
Alt yüklenicinin çalıştırılması, yüklenicinin idareye karşı sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Yapım İşleri Genel Şartnamesinde belirlenen şartlar altında yüklenici ve alt yükleniciler kesin kabul onayından itibaren 15 yıl süreyle müteselsilen sorumlu olabilirler.
Şantiye şefi ve teknik personel ise kendilerine verilen görev ve yetki alanı içerisinde mesleki ve teknik sorumluluk taşırlar. Şirket yöneticilerinin sorumluluğu da şirketin tüzel kişiliğinden ayrı olarak; temsil yetkisi, görev, kusur, kanuni temsilcilik ve ilgili özel mevzuat hükümlerine göre belirlenmelidir.
Limited ve anonim şirketlerde ortakların sırf ortaklık sıfatı nedeniyle şirketin bütün borçlarından şahsen sorumlu oldukları söylenemez. Buna karşılık kamu alacakları, kanuni temsilcilik, kişisel kusur, yasak fiil ve davranışlar veya ceza hukuku bakımından kanunda öngörülen özel sorumluluklar ayrıca değerlendirilir.
Yararlanılan Kaynaklar
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu
- Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi.
- Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliği
- Türk Borçlar Kanunu
- Türk Ticaret Kanunu
- İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
- İmar Kanunu
- İhaleden Kesin Hesaba Yapım İşi Hakediş Rehberi 5. Baskı / İbrahim ATALAY / Seçkin Yayıncılık-Ankara 2026