Yapı Ruhsatı ile Yapı Müteahhitliği Yetki Belgesi Arasındaki İlişki
Yetki belgesi uygulaması, yapı müteahhitliğinin tanımlanması, kayıt altına alınması, izlenmesi ve denetlenmesi amacıyla oluşturulmuş bir sistem olup, temel dayanağını “Yapı Müteahhitlerinin Sınıflandırılması ve Kayıtlarının Tutulması Hakkında Yönetmelik” oluşturmaktadır. Anılan Yönetmelik, 3194 sayılı İmar Kanununun 28 inci maddesinin sekizinci fıkrası ile 42 nci ve 44 üncü maddelerine ve 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 107 nci maddesine dayanılarak hazırlanmış olup, yapı müteahhitliğinin icrasına ilişkin tüm usul ve esasları belirlemektedir.
Yönetmeliğin 1 inci maddesinde düzenlemenin amacı; “plân, fen, sanat, sağlık, çevre şartlarına ve standartlara uygun yapı inşa edilmesine yönelik yapım faaliyet ve süreçlerinin takibini sağlamak üzere, yapı müteahhitlerinin ekonomik, mali, mesleki ve teknik yeterliklerine göre sınıflandırılarak yetki belgesi numarası verilmesine, kayıtlarının tutulmasına, belge numaralarının veya gruplarının iptaline ilişkin usul ve esasları düzenlemek”tir. Bu ifade, yetki belgesini müteahhitlik faaliyetinin yürütülmesi bakımından zorunlu bir belge haline getirmektedir.
Yönetmeliğin 2 nci maddesi ile kapsam belirlenmiş ve “yapı ruhsatına tâbi her türlü yapım işinde, yapı müteahhitliğini üstlenecek olan gerçek ve tüzel kişilerin” bu Yönetmelik hükümlerine tabi olduğu hükme bağlanmıştır. Böylece yetki belgesi, yapı ruhsatına tabi tüm yapım faaliyetlerinin ayrılmaz bir unsuru olarak düzenlenmiştir.
Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde yapılan tanımlarda “yetki belgesi numarası”, “yapı müteahhitlerinin kayıt altına alınmasına ve yapı müteahhitliği faaliyetlerinin takibine esas olmak üzere elektronik ortamda kaydedilen ve ŞANTİYE-M üzerinden erişilebilen numara” olarak tanımlanmıştır. Bu hükümle birlikte yetki belgesi numarasının, yalnızca bir belge olmayıp, elektronik ortamda kayıtlı ve denetime açık bir sistemsel kimlik olduğu vurgulanmıştır.
Yönetmeliğin 5 inci maddesinde, yetki belgesi uygulamasının zorunlu niteliği açık şekilde ortaya konulmuştur. Buna göre, “yapı ruhsatına tâbi bütün yapıların gerçek veya tüzel kişiliği haiz bir yapı müteahhidinin veyahut bunların oluşturacağı ortak girişimin sorumluluğu altında inşa edilmesi” esastır ve “her müteahhidin yetki belgesi numarası alması” zorunludur. Aynı maddede, “bu numaranın yapı ruhsatında, yapı kullanma izin belgesinde ve yapım işleri sözleşmelerinde kullanılması” gerektiği açıkça hüküm altına alınmıştır. Bu düzenleme, yetki belgesini yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi süreçlerinin önemli bir unsuru haline getirmektedir.
Aynı maddede ayrıca, “yetki belgesi numarası veya grubu iptal edilen yapı müteahhidinin, yapı ruhsatı alınmış mevcut işleri tamamlamanın dışında, iptal süresince yeni yapım işi üstlenemeyeceği” düzenlenmiştir. Bu hüküm, yetki belgesinin aktif statüsünün müteahhitlik faaliyeti bakımından zorunlu bir koşul olduğunu, iptal halinde müteahhidin hukuken yeni iş üstlenme ehliyetini kaybettiğini ortaya koymaktadır.
Yönetmeliğin 26 ncı maddesinde ise idarelerin yapı ruhsatı sürecindeki yükümlülüğü tanımlanmıştır. Buna göre, “idarelerce ruhsat düzenleme aşamasında, yapı müteahhitliğini üstleneceklerin belge grubunun uygunluğu ve yetki belgesi numarası elektronik ortamda kontrol edilir.” Devamında, “yetki belgesi numarasının bulunmaması veya iptal edilmiş olması ya da belge grubunun uygun olmaması halinde yapı ruhsatı düzenlenmez” hükmü yer almaktadır. Bu düzenleme ile yetki belgesi, yapı ruhsatının verilmesinin ön koşulu olarak tanımlanmıştır.
Aynı maddede ayrıca, “ruhsat başvurusunda bulunan kuruluşça, müteahhidin ŞANTİYE-M’de aktif durumda olduğunun önceden teyit edilmesi gerekir” ifadesine yer verilerek, yetki belgesinin elektronik ortamda doğrulanmasının zorunlu olduğu ifade edilmiştir.
Yönetmeliğin sistematiği içinde yetki belgesi, müteahhitlerin ekonomik, mali, mesleki ve teknik yeterliklerine göre sınıflandırılmasını sağlayan temel araçtır. 14 üncü maddede, yetki belgesi grupları A, B, B1, C, C1, D, D1, E, E1, F, F1, G, G1, H ve geçici grup olarak belirlenmiş; her bir grup için iş deneyimi, iş gücü ve yeterlik kriterleri tanımlanmıştır. Böylece yetki belgesi, yalnızca bir kayıt numarası değil, aynı zamanda müteahhidin hangi büyüklükte ve nitelikte yapım işlerini üstlenebileceğini belirleyen bir sınırlandırma aracıdır.
Yönetmeliğin 17 nci maddesiyle yetki belgesi numarasının verilme süreci düzenlenmiş ve her başvuru için tek bir işlem dosyası oluşturulacağı, bu dosyada başvuruya ve yeterlik değerlendirmesine ilişkin tüm bilgi ve belgelerin saklanacağı hüküm altına alınmıştır.
18 inci maddede bildirim yükümlülüğü getirilmiş, müteahhitlerin yetki belgesi kapsamında sundukları bilgi ve belgelerin doğruluğundan sorumlu oldukları, belgelerde geçersizlik veya yeterlik kaybı doğuran bir durum ortaya çıktığında bunun derhal bildirilmesi gerektiği açıkça ifade edilmiştir.
19 uncu maddede yetki belgesi gruplarının geçerlilik süresi beş yıl olarak belirlenmiş, süresi dolan ve yenilenmeyen belgelerin iptal edileceği ve müteahhitlerin H grubuna düşürüleceği düzenlenmiştir.
20 nci maddede ise yetki belgesi numarasının iptal sebepleri ayrıntılı şekilde sayılmış; ruhsata aykırı imalat yapılması, can ve mal güvenliğini tehdit eden uygulamalar, yanıltıcı bilgi veya sahte belge verilmesi, belge grubunun izin verdiğinden fazla iş üstlenilmesi gibi hallerde yetki belgesinin iptal edileceği hüküm altına alınmıştır.
Bu çerçevede Yönetmelik hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, yetki belgesinin hukuki varlığı, geçerliliği, kapsamı, iptali ve sonuçları bütünüyle “Yapı Müteahhitlerinin Sınıflandırılması ve Kayıtlarının Tutulması Hakkında Yönetmelik” hükümlerine dayanmaktadır. Yetki belgesi, yapı ruhsatı sürecinin zorunlu bir unsuru, müteahhitlik faaliyetinin hukuki şartı ve yapı sektöründe denetim, sınıflandırma ve izlenebilirliğin temel aracıdır.
Kamu Yapım İhalelerine Etkisi
Kamu ihaleleri bakımından yapı müteahhitliği yetki belgesi numarasının hukuki niteliği ve zorunluluğu, Kamu İhale Genel Tebliği’nin 53.4 üncü maddesi ile düzenlenmiştir. Bu düzenleme ile yetki belgesi, yalnızca yapı ruhsatı sürecinde değil, aynı zamanda yapım işlerine ilişkin kamu ihalelerinde de katılım ve yeterlik şartı olarak kabul edilmiş, müteahhitlik faaliyetinin kamu ihale sistemi ile doğrudan ilişkilendirilmesi sağlanmıştır.
Tebliğin 53.4.1 maddesinde, yapı ruhsatı alınması gereken yapım işlerinin ihalelerinde idarelerce idari şartnamenin katılım ve yeterlik kriterlerine ilişkin bölümünde, “ihale konusu işin yerine getirilmesi için alınması zorunlu olan ve ilgili mevzuatında o iş için özel olarak düzenlenen sicil, izin, ruhsat vb. belgeler” arasında “yapı müteahhitliği yetki belgesi numarası”na yer verilmesi gerektiği hükme bağlanmıştır. Bu düzenleme ile yapı müteahhitliği yetki belgesi numarası, ihale dokümanında açıkça istenmesi zorunlu bir belge niteliği kazanmış, idarelere bu konuda takdir yetkisi tanınmamıştır.
Aynı maddenin devamında yer alan 53.4.2 hükmü uyarınca, aday veya isteklilerin son başvuru ya da ihale tarihi itibarıyla, ilgili mevzuat çerçevesinde yapı müteahhitliği yetki belgesi numarasını almış olmaları, Yapı Müteahhitliği Bilişim Sistemine (YAMBİS, kapsamı genişletilerek müteahhit, şantiye şefi ve yetki belgeli yapı ustalarının tamamını içeren ŞANTİYE-M sistemine dönüştürülmüştür.) kayıtlı bulunmaları ve bu kayıtlarının aktif durumda olması zorunlu tutulmuştur. Burada “aktif durumda olma” şartı, yetki belgesi numarasının iptal edilmemiş olmasını ifade etmekte olup, pasif veya iptal edilmiş kayıtlar ihale sürecine katılım bakımından yeterlilik sağlamamaktadır.
Tebliğde özellikle vurgulanan bir diğer husus, bu aşamada yetki belgesi grubunun veya grubun kapsamının ayrıca değerlendirme konusu yapılmayacağıdır. Diğer bir ifade ile, kamu ihalesine katılım bakımından aranan şart, isteklinin yetki belgesi numarasına sahip olması ve YAMBİS’te (ŞANTİYE-M) aktif kayıtlı bulunmasıdır. Müteahhidin hangi grupta yer aldığı veya hangi büyüklükte yapım işlerini üstlenebileceği hususu, ihale yeterlik değerlendirmesinin dışında bırakılmıştır. Bu yönüyle Tebliğ, ihale sürecinde asgari bir yeterlilik şartı olarak yalnızca yetki belgesi numarasının varlığını esas almıştır.
Tebliğin 53.4.3 maddesi ise idarelere, yetki belgesi numarası kayıtlarının doğrulanması konusunda aşamalı bir yükümlülük getirmiştir. Buna göre;
- Öncelikle son başvuru veya ihale tarihi itibarıyla tüm aday veya isteklilerin YAMBİS’e (ŞANTİYE-M) kayıtlı olup olmadıkları ve kayıtlarının aktif durumda bulunup bulunmadığı teyit edilmek zorundadır.
- Bununla birlikte, yalnızca ihale aşamasında yapılan kontrol yeterli görülmemiş, ihale kararının ihale yetkilisince onaylanmasından önce ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi ile varsa ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibinin YAMBİS (ŞANTİYE-M) kayıtlarının aktif olup olmadığı tekrar teyit edilmesi zorunlu tutulmuştur. Bu düzenleme, ihale süreci devam ederken yetki belgesi statüsünde meydana gelebilecek değişikliklerin, ihale sonucunu etkilemesini önlemeye yönelik bir güvence mekanizması olarak düzenlenmiştir.
- Son olarak, sözleşmenin imzalanacağı tarihte ihale üzerinde kalan isteklinin YAMBİS (ŞANTİYE-M) kayıtlarının aktif durumda olduğunun yeniden teyit edilmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır. Böylece yetki belgesi numarasının geçerliliği, yalnızca ihale başvuru tarihinde değil, sözleşmenin kurulacağı ana kadar kesintisiz şekilde korunması gereken bir şart haline getirilmiştir.
Bu kontrollerin EKAP üzerinden veya ŞANTİYE-M üzerinden yapılacağı ve yapılan teyitlere ilişkin belgelerin ihale işlem dosyasında saklanmasının zorunlu olduğu düzenlenmiştir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 53.4 üncü maddesi birlikte değerlendirildiğinde, yapı müteahhitliği yetki belgesi numarası;
- Kamu ihalelerine katılım bakımından zorunlu bir yeterlik belgesi,
- ŞANTİYE-M üzerinden doğrulanması gereken elektronik bir statü kaydı,
- İhale sürecinin her karar aşamasında geçerliliğini koruması gereken bir yeterlik unsuru,
- İdareler açısından kontrol ve belgelendirme yükümlülüğü doğuran bağlayıcı bir mevzuat hükmü
niteliğini kazanmıştır.
Bu düzenleme, Yapı Müteahhitlerinin Sınıflandırılması ve Kayıtlarının Tutulması Hakkında Yönetmelik ile oluşturulan yetki belgesi sisteminin, Kamu İhale Mevzuatı ile bütünleştirildiğini ve yapı müteahhitliğinin hem ruhsat hem de ihale boyutunda tekil ve merkezi bir kayıt sistemi olan ŞANTİYE-M üzerinden denetime tabi tutulduğunu ortaya koymaktadır.
Kamu İhale Kurulu Kararı Çerçevesinde Konunun Değerlendirilmesi
Kamu İhale Kurulu’nun 07.01.2026 tarihli ve 2026/UY.II-52 sayılı kararı, yapı müteahhitliği yetki belgesi numarasının ihale sürecindeki hukuki niteliğinin belirlenmesi, bu belgenin yeterlik kriteri olarak düzenlenip düzenlenmemesinin sonuçlarının ortaya konulması ve yapı ruhsatı mevzuatı ile kamu ihale mevzuatı arasındaki ilişkinin sınırlarının netleştirilmesi bakımından önem arz etmektedir. Anılan karar; yapı ruhsatına tabi yapım işlerinde Yapı Müteahhitliği Bilişim Sistemi (YAMBİS/ŞANTİYE-M) kaydının ve yetki belgesi numarasının hangi aşamada, hangi hukuki statüde ve hangi amaçla aranabileceğini, bu hususun idari şartnamede yeterlik kriteri olarak düzenlenmemesi halinde ihale sürecine nasıl etki edeceğini ve sözleşmenin yürütülmesi aşamasında ortaya çıkan yükümlülüklerin ihale yeterlik şartlarından hangi ölçütlerle ayrılması gerektiğini açık biçimde ortaya koymaktadır. Bu yönüyle söz konusu Kurul kararı, yapı ruhsatı mevzuatı ile kamu ihale mevzuatı arasındaki fonksiyonel ayrımı somutlaştıran ve “yeterlik kriteri” kavramının uygulamadaki hukuki sonuçlarını belirginleştiren emsal nitelikte bir karar niteliği taşımaktadır.
Buna göre anılan Kurul kararında;
İhale konusu yapım işinin, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesi ile “Yapı ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesi hükümleri uyarınca yapı ruhsatına tabi bir iş olduğu, dolayısıyla bu işin ifası bakımından yapı ruhsatı alınmasının hukuken zorunlu bulunduğu kabul edilmiştir. Bu zorunluluk, Yapı Müteahhitlerinin Sınıflandırılması ve Kayıtlarının Tutulması Hakkında Yönetmelik hükümleri çerçevesinde yapı müteahhitliği yetki belgesi numarası ve bu numaranın elektronik ortamda kayıt altına alınması sistemi ile ilişkilendirilmektedir. Anılan Yönetmeliğin “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde, yapı ruhsatına tabi her türlü yapım işinde yapı müteahhitliğini üstlenecek gerçek ve tüzel kişilerin Yönetmelik kapsamında olduğu düzenlenmiş; “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 4’üncü maddesinde ise yetki belgesi numarasının, yapı müteahhitlerinin kayıt altına alınmasına ve faaliyetlerinin takibine esas olmak üzere elektronik ortamda kaydedilen ve ŞANTİYE-M üzerinden erişilebilen numara olduğu belirtilmiştir. Yönetmeliğin “Uygulanacak ilke ve kurallar” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında yapı ruhsatına tabi bütün yapıların, gerçek veya tüzel kişiliği haiz bir yapı müteahhidinin sorumluluğu altında inşa edilmesi ve her müteahhidin yetki belgesi numarası almasının esas olduğu, bu numaranın yapı ruhsatında, yapı kullanma izin belgesinde ve yapım işleri sözleşmelerinde kullanılmasının zorunlu olduğu hükme bağlanmıştır. Aynı maddenin sekizinci fıkrasında ise yetki belgesi numarası veya grubu iptal edilen yapı müteahhidinin, yapı ruhsatı alınmış mevcut işleri tamamlamanın dışında, iptal süresince Yönetmelik kapsamında yeni yapım işi üstlenemeyeceği düzenlenmiştir. Yönetmeliğin “İlgili idarenin görevleri” başlıklı 26’ncı maddesinin birinci fıkrasında da ruhsat düzenleme aşamasında yapı müteahhitliğini üstleneceklerin yetki belgesi numarasının elektronik ortamda kontrol edilmesi gerektiği, yetki belgesi numarasının bulunmaması, iptal edilmiş olması veya belge grubunun uygun olmaması hâllerinde yapı ruhsatının düzenlenemeyeceği açıkça hüküm altına alınmıştır.
Başvuru konusu ihalede, idare tarafından 30.09.2025 tarihinde yapılan Yapı Müteahhitliği Bilişim Sistemi sorgulamasında başvuru sahibinin yetki belgesi kaydının aktif olduğu, 08.10.2025 tarihinde yapılan ikinci sorgulamada ise pasif duruma düştüğünün görüldüğü, yetki belgesinin iptaline ilişkin işlemlerin 06.10.2025 tarihinden sonra sisteme yansıdığı ve bu nedenle sözleşme imzalanması aşamasında isteklinin teklifinin geçersiz sayılarak ihalenin ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi üzerinde bırakıldığı anlaşılmıştır.
Bununla birlikte uyuşmazlığın çözümü, Kurul çoğunluğu tarafından doğrudan imar mevzuatından kaynaklanan yükümlülükler çerçevesinde değil, ihale dokümanında yer alan yeterlik kriterlerinin belirleniş biçimi üzerinden yapılmıştır. Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yeterliğin belirlenmesinde uyulacak ilkeler” başlıklı 29’uncu maddesinin ikinci fıkrasında, yeterlik değerlendirmesi için istenecek belgelerin ve yeterlik değerlendirmesinde aranılacak kriterlerin ihale ilanı ve idari şartnamede belirtilmesinin zorunlu olduğu hüküm altına alınmıştır. Aynı Yönetmeliğin “İstenecek belgeler” başlıklı 30’uncu maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde ise 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 10’uncu maddesinde yer alan diğer belgelerden hangilerinin yeterlik değerlendirmesinde kullanılacağının, ihale konusu işin niteliğine uygun biçimde ve Yönetmelikte belirlenen esaslar çerçevesinde idarece belirleneceği düzenlenmiştir.
Bu düzenlemelere paralel olarak Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Yapı müteahhitliği yetki belgesi numarası” başlıklı 53.4’üncü maddesinde, mevzuatı gereği yapı ruhsatı alınması gereken yapım işlerinin ihalelerinde, idari şartnamenin katılım ve yeterlik kriterlerine ilişkin maddesinde “yapı müteahhitliği yetki belgesi numarası”na yer verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Aynı maddenin ikinci fıkrasında aday veya isteklilerin son başvuru veya ihale tarihi itibarıyla yapı müteahhitliği yetki belgesi numarası almış, Yapı Müteahhitliği Bilişim Sistemine kayıtlı ve kayıtlarının aktif durumda olması şartının aranacağı; üçüncü fıkrasında ise idarece ihale tarihi itibarıyla tüm isteklilerin, ihale kararı onaylanmadan önce ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi ile varsa ikinci teklif sahibinin ve sözleşmenin imzalanacağı tarihte ihale üzerinde kalan isteklinin Yapı Müteahhitliği Bilişim Sistemine kayıtlı ve kayıtlarının aktif durumda olduğunun teyit edilmesi ve buna ilişkin belgelerin ihale işlem dosyasında saklanması gerektiği düzenlenmiştir.
Kurul çoğunluğu, başvuru konusu ihalede İdari Şartname’nin “İhaleye katılabilmek için gereken belgeler ve yeterlik kriterleri” başlıklı 7.1’inci maddesinin (ı) bendinin boş bırakıldığını, dolayısıyla yapı müteahhitliği yetki belgesi numarasının katılım ve yeterlik kriteri olarak belirlenmediğini tespit etmiştir. Bu nedenle, ihale dokümanında yeterlik kriteri olarak düzenlenmeyen bir hususun, sözleşme imzalama aşamasında gerekçe gösterilerek isteklinin değerlendirme dışı bırakılmasının, kesinleşmiş ihale dokümanı düzenlemelerine uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Kurul çoğunluğu ayrıca, ihale dokümanı düzenlemelerine dayanarak, yapı ruhsatlarının ve buna ilişkin tüm işlemlerin yüklenici tarafından alınmasının öngörüldüğünü, plan ve proje onayları ile her türlü ruhsatın alınmasının yükleniciye ait bulunduğunu, yapım ve iskan ruhsatlarının da yüklenici tarafından alınmasının zorunlu olduğunu tespit etmiştir. Bu çerçevede yapı ruhsatına ve yapı müteahhitliği yetki belgesine ilişkin yükümlülüklerin sözleşmenin yürütülmesi aşamasına ilişkin olduğu, bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi hâlinde uygulanacak yaptırımların ise 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu kapsamında değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmiştir. Bu gerekçelerle başvuru sahibinin teklifinin yeniden değerlendirmeye alınmasına ve ihale işlemlerinin bu aşamadan sonra mevzuata uygun olarak yürütülmesine yönelik düzeltici işlem belirlenmesine karar verilmiştir.
Karşı oyda ise iki temel gerekçe ileri sürülmüştür. İlk olarak Kamu İhale Genel Tebliği’nin 53.4.3’üncü maddesi uyarınca idarelerin, sözleşme imzalanacağı tarihte ihale üzerinde kalan isteklinin Yapı Müteahhitliği Bilişim Sistemine kayıtlı ve kaydının aktif durumda olduğunu teyit etme yükümlülüğünün bulunduğu, bu yükümlülüğün idari şartnamede ayrıca düzenlenmemiş olmasının sonucu değiştirmeyeceği ifade edilmiştir. İkinci olarak, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 21’inci maddesi gereği yapı ruhsatı alınmadan işin ifasının mümkün olmadığı, Yapı Müteahhitlerinin Sınıflandırılması ve Kayıtlarının Tutulması Hakkında Yönetmelik’in 26’ncı maddesi uyarınca yetki belgesi numarası iptal edilmiş veya pasif durumda olan bir müteahhit adına yapı ruhsatı düzenlenemeyeceği, bu nedenle başvuru sahibinin yapı müteahhitliği yetki belgesinin iptal edilmiş olması karşısında sözleşme kapsamında üstlendiği yükümlülükleri hukuken yerine getirmesinin mümkün bulunmadığı, bunun da taahhüdün ifasını imkânsız hâle getirdiği belirtilmiştir. Bu sebeplerle karşı oyda, idarece tesis edilen değerlendirme dışı bırakma işleminin hukuka uygun olduğu ve itirazen şikâyet başvurusunun reddedilmesi gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılınmamıştır.
Sonuç olarak; Kamu İhale Kurulu kararı, yapı müteahhitliği yetki belgesi numarasının ihale sürecinde ancak idari şartnamede açıkça katılım ve yeterlik kriteri olarak düzenlenmiş olması hâlinde isteklinin değerlendirme dışı bırakılmasına gerekçe oluşturabileceğini ortaya koymaktadır. İdari şartnamede yeterlik kriteri olarak yer verilmeyen bir belgenin, sözleşme imzalama aşamasında ileri sürülerek isteklinin elenmesi, kesinleşmiş ihale dokümanına aykırı kabul edilmiştir. Bu yönüyle karar, kamu yapım ihalelerinde yapı müteahhitliği yetki belgesinin varlığından ziyade, bu belgenin ihale dokümanında “yeterlik kriteri” olarak nasıl ve hangi açık düzenleme ile yer alması gerektiğinin belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır.
Genel Değerlendirme
Yetki belgesi uygulaması, dayanağını “Yapı Müteahhitlerinin Sınıflandırılması ve Kayıtlarının Tutulması Hakkında Yönetmelik”ten alan ve yapı müteahhitliği faaliyetinin yürütülmesine ilişkin usul ve esasları düzenleyen bir sistemdir. Yönetmeliğin 1’inci maddesinde, sistemin amacının “yapım faaliyet ve süreçlerinin takibini sağlamak üzere yapı müteahhitlerinin ekonomik, mali, mesleki ve teknik yeterliklerine göre sınıflandırılarak yetki belgesi numarası verilmesi, kayıtlarının tutulması ve belge numaralarının veya gruplarının iptaline ilişkin usul ve esasların düzenlenmesi” olduğu belirtilmiştir.
Yönetmeliğin 2’nci maddesinde, yapı ruhsatına tabi her türlü yapım işinde yapı müteahhitliğini üstlenecek gerçek ve tüzel kişilerin bu Yönetmelik kapsamına girdiği hüküm altına alınmış; 4’üncü maddesinde ise “yetki belgesi numarası”, yapı müteahhitlerinin kayıt altına alınmasına ve faaliyetlerinin takibine esas olmak üzere elektronik ortamda kaydedilen ve ŞANTİYE-M üzerinden erişilebilen numara olarak tanımlanmıştır.
Yönetmeliğin 5’inci maddesinde, yapı ruhsatına tabi bütün yapıların bir yapı müteahhidinin sorumluluğu altında inşa edilmesi ve her müteahhidin yetki belgesi numarası almasının esas olduğu, bu numaranın yapı ruhsatında, yapı kullanma izin belgesinde ve yapım işleri sözleşmelerinde kullanılması zorunluluğu düzenlenmiş; ayrıca yetki belgesi numarası veya grubu iptal edilen müteahhidin, iptal süresince yeni yapım işi üstlenemeyeceği hükme bağlanmıştır. 26’ncı maddede ise ruhsat düzenleme aşamasında yetki belgesi numarasının elektronik ortamda kontrol edileceği, numaranın bulunmaması veya iptal edilmiş olması hâlinde yapı ruhsatının düzenlenemeyeceği belirtilmiştir.
Kamu yapım ihaleleri bakımından ise yetki belgesi numarasının niteliği Kamu İhale Genel Tebliği’nin 53.4’üncü maddesinde düzenlenmiştir. Tebliğin 53.4.1’inci maddesinde, yapı ruhsatı alınması gereken yapım işlerinin ihalelerinde idari şartnamenin katılım ve yeterlik kriterleri arasında “yapı müteahhitliği yetki belgesi numarası”na yer verilmesi gerektiği hükme bağlanmıştır. 53.4.2’nci maddede, aday veya isteklilerin son başvuru veya ihale tarihi itibarıyla yetki belgesi numarası almış, YAMBİS’e (ŞANTİYE-M) kayıtlı ve kayıtlarının aktif durumda olması şartının aranacağı belirtilmiş; 53.4.3’üncü maddede ise ihale tarihi, ihale kararı öncesi ve sözleşme imzalanacağı tarih olmak üzere üç ayrı aşamada bu kaydın idarece teyit edilmesi zorunlu tutulmuştur.
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, yapı müteahhitliği yetki belgesi numarası hem yapı ruhsatı sürecinde zorunlu bir unsur, hem de kamu yapım ihalelerinde idari şartnamede açıkça yeterlik kriteri olarak düzenlenmesi gereken bir belge niteliğindedir. Nitekim Kamu İhale Kurulu’nun 07.01.2026 tarihli ve 2026/UY.II-52 sayılı kararında, yetki belgesi numarasının ihale sürecinde isteklinin değerlendirme dışı bırakılmasına dayanak oluşturabilmesi için, idari şartnamede katılım ve yeterlik kriteri olarak açıkça düzenlenmiş olması gerektiği; idari şartnamede yeterlik kriteri olarak yer verilmeyen bir hususun sözleşme imzalama aşamasında ileri sürülerek isteklinin elenmesinin kesinleşmiş ihale dokümanına aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.